تبلیغات
قتیل العبرات - مطالب فروردین 1394
 
قتیل العبرات
قال رسول الله صلی الله علیه وآله: ان الحسین مصباح الهدی وسفینة النجاة
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : محمدعلی بیکی افین
نظرسنجی
مطالب این وبلاگ را چگونه ارزیابی می کنید؟








برچسبها

ایام مقدس

اگرچه اجزاء زمان همانند یکدیگرند، خداوند متعال برخی امور یکسان را از طریق اعطای حرمت و قداست افزونتری به آنها، از ویژگی خاصی برخوردار ساخته که دیگر امور از این خصوصیت بی بهره اند، امتیاز دادن به پاره ای از ماهها به لحاظ برخورداری این ایام از حرمتی بیشتر، از آن جهت است که خداوند متعال حرمت را در این اوقات سخت تر و ناخوشایندتر از هتک حرمت در سایر ماهها مقدر فرموده که عصیان در برابر حق و ارتکاب گناه در چنین ایامی مجازاتی شدیدتر در پی داشته و اعمال حسنه در آنها پاداشی دو چندان را برای صاحبش به ارمغان می آورد، برخی مؤمنان و وارستگان به درک و حرمت نهادن چنین اوقاتی شائقند و سعی بر آن دارند که از طریق ذکر، عبادت و دعا این مقطع از زمان را احیا کرده و در واقع یک تمایل درونی برای برخورداری از فضائل چنین لحظاتی گرانبها را در خود احساس می نمایند و به شکوفایی آن مبادرت می ورزند، وقتی خداوند متعال خواستار آن است که با بنده خود از در دوستی و عاطفه درآید او را در اوقات و فرصت های پرفضیلت با اعمالی برتر، والا و شایسته مشغول می نماید بنابراین آن که آهنگ دریافت مهر الهی را در اعماق قلب خویش می پروراند ضرورت دارد تمام توان خویش را به کار گیرد تا در چنین اوقات فروزانی در غفلت به سر نبرد چرا که چنان اوقات شریفی موسم خیرات و سوداگری هایی است که منافع فراوانی را برای او به دنبال می آورد، در غیر این صورت از پیروزی و رستگاری محروم می ماند و از قافله پرهیزگاران فاصله می گیرد .

رشته رحمت

هفتمین ماه از سال هجری قمری رجب نام دارد که نباید فضیلت آن را به بوته فراموشی سپرد زیرا در میان ماههای دوازده گانه تنها و بدون ائتلاف با ماههای دیگر از حرمت و قداست برخوردار می باشد، در واقع چهار ماه در قرآن کریم با تعبیر «حرم » (1) یعنی برخوردار از حرمت یاد شده است که یکی از آنها فرد است که رجب نام دارد و در آن قتال و کشتار حرام می باشد . رسول اکرم (ص) فرموده اند: «رجب ماه بزرگ خداست و هیچ ماهی در حرمت و فضیلت به پایه آن نمی رسد و قتال با کافران در این ماه حرام است، آگاه باشید که رجب ماه پروردگار است و شعبان ماه من و ماه رمضان ماه امت من است و اگر کسی در ماه رجب حتی یک روز روزه بدارد خدا را از خود خشنود ساخته و خشم الهی از او دور می گردد .» (2)

امام هفتم (ع) فرموده اند: رجب نام نهری است در بهشت که از شیر، سفیدتر و از عسل، شیرین تر است; هر کس یک روز از آن را روزه بدارد خداوند از آن نهر به او بیاشامد . (3) از امام صادق (ع) نقل شده که حضرت محمد (ص) فرمود: رجب ماه استغفار امت من است، پس در این ماه طلب آمرزش کنید که خداوند آمرزنده و مهربان است و رجب را «اصب » می گویند زیرا که رحمت خداوند در این ماه بر امت من بسیار ریخته می شود پس بسیار بگوئید استغفر الله و اسئله التوبة (4) .

اعراب وقتی که دریاها مواج می شد، رودها جاری می گردید و درختان رشد و نمو می کرد می گفتند موسم رجب است و آن را تعظیم می نمودند و طی آن از جنگ و خونریزی اجتناب می نمودند و «رجبته ترجیبا» به معنای بزرگداشت می باشد و این ماه را به «مضر» اضافه می کردند و می گفتند: «رجب مضر» زیرا قبیله «مضر» بیش از سایر قبایل به این ماه حرمت می نهادند . (5) در روایات منقول از پیامبر اکرم (ص) و اهل بیت (ع) نام هایی برای «رجب » ذکر شده است از جمله آنها «رجب الفرد الاصب » می باشد، زیرا در این ماه رحمت الهی همچون بارانی که از آسمان می آید بر بندگانش فرو می ریزد، به این ماه «اصم » هم گفته اند زیرا از نظر فضیلت کمتر ماهی به آن می رسد و حتی در زمان جاهلیت مورد تعظیم و احترام اعراب بوده و حرمت آن را نگه می داشته اند . رجب به «شهر الاستغفار» هم معروف است زیرا در این زمان عباد خداوند با طلب آمرزش و مغفرت از سیئات فاصله می گیرند و به رحمت الهی نزدیک می شوند و در واقع در این جویبار روح و روان خویش را از هرگونه آلودگی منزه ساخته و رذائل و خباثت ها را از قلب خود می زدایند، در برخی منابع روایی این ماه را «شهر امیرالمؤمنین (ع)» نامیده اند یعنی ماه ولایت زیرا در سیزدهم رجب ولادت آن امام متقین و پیشوای پرهیزگاران روی داده است همچنان که شعبان را ماه رسول خدا (ص) و رمضان را ماه خدا گفته اند، رجب را «حبل الهی » نیز نامیده اند، زیرا ریسمان رحمت الهی و لطف ربوبی برای بندگان از عالم ملکوت آویخته می شود تا هر کس بخواهد توسط آن به مقام قرب راهی یابد، (6) از خاتم رسولان روایت شده است: خداوند را در آسمان هفتم فرشته ای به نام «داعی » است، هرگاه ماه رجب فرا برسد در تمامی لیالی آن از آغاز تا بامداد این ملک چنین ندا می دهد: ذاکران، مطیعان، مستغفران، توبه جویان، مژده، مژده، بشارت، بشارت، من مانوس با کسی هستم که با من همنشین شود و مطیع کسی هستم که از من پیروی کند، بخشنده آنم که از من طلب بخشش کند، ماه من است و بنده، بنده من و رحمت، رحمت من است، هر کس مرا در این ماه بخواند او را اجابت می کنم و هر فردی که از من چیزی بخواهد خواسته اش را برآورده می نمایم، هر کس از من راه بخواهد، هدایتش می نمایم، این ماه را رشته پیوند میان خود و بندگانم قرار داده ام، هر که بدان دست یازد، به من رسد . (7)

اوقات مراقبت

ماه رجب حاوی ارزشهایی معنوی و فواید ملکوتی است که متاسفانه به تدریج سنت حسنه توجه به قداست ایام سال در نزد مردم کم می شود و رو به تحلیل می رود، در گذشته در زندگی مردم و بخصوص اهل ایمان و تقوا این آداب روحانی جاری و ساری بود و کودکان و فرزندان با انس نسبت به چنین مواقعی تربیت می شدند و طراوت و عطر اذکار و عبادات و مراسم معنوی ماه رجب با رگ و پوست خانواده ها عجین می گشت، اصولا این که دارد ماه رجب فرا می رسد مشخص بود، گویی به استقبال آن می رفتند و برای چنین موسمی لحظه شماری می کردند، برای رؤیت ماه در شب اول می کوشیدند و اهل محل با شادمانی ضمن احوالپرسی عادی تاکید می کردند ماه رجب آمد، اعمالش را بجا آورید . در واقع ماه رجب و شعبان مقدمات و پیش درآمدهای ماه مبارک رمضان هستند . استاد شهید آیة الله مرتضی مطهری ذیل تفسیر سوره ملک می گوید: «ما که بچه بودیم در منزل خود ما - من از هفت و هشت سالگی کاملا یادم است - اصلا این که ماه رجب دارد می آید مشخص بود، می گفتند یک هفته به ماه رجب مانده . . . سه روز مانده، امشب احتمالا اول ماه رجب است برویم برای استهلال در مسجد که جمع می شدند همه صحبت ها از آمدن ماه رجب بود . . . من از بچگی این را می دیدم، مرحوم ابوی ما و مرحوم والده ما غیر از اول و آخر ماه رجب و غیر از ایام البیض، نج شنبه ها و جمعه ها روزه بودند و بلکه مرحوم ابوی ما در بعضی از سال ها دو ماه رجب و شعبان را پیوسته روزه می گرفتند و به ماه مبارک رمضان متصل می کردند . . . اصلا این ماه، ماه استغفار و توبه وعبادت است . . .» (8)

پوینده طریق بندگی و سالک راه ملکوت و رهسپار وادی معرفت و چشم انتظار بهار طاعت و مشتاق دعا و مناجات و مسئلت که شیر روز و زاهدی در دل ظلمت است و با اقلیم توحید آشنایی دارد و از جام محبت و دلدادگی جرعه هایی جانبخش نوشیده و طالب قرب، کرامت، تعالی و فضیلت می باشد گاه رسیدن پربرکت سال همچون رجب، شعبان و رمضان همچون انسان هایی تشنه و مشتاق در انتظار گمشده آشنای خود در این مواقع بسر می برد تا از آب گوارا و نوشین حیات و معنویت سیراب شده و روح و روان خود را جانی نوین و طیب و طاهر ببخشد و با نظافت خانه دل و آراستن درون، خود را برای میهمانی خدا و درک لیلة القدر ماه مبارک مهیا کند . آنان که در وادی مراقبه و شهود در محضر خدای متعال گام برمی دارند چه خوب قدر چنین ایامی را می دانند و بسیار سخت تر و هوشیارتر و جدی تر از دنیاطلبان که به دنبال آن هستند تا مبادا سودی فانی و متاعی ارزانی از این نشئه از دستشان بیرون رود، مراقبند تا نکند نفعی باقی و تجارتی راقی برای آخرت، از کفشان ربوده گردد که زیان و نقصان را در این می بینند از این روست که حضرت امام خمینی در چنین مناسبت هایی عنایت افزونتری به خلوت و انس با خدای بی همتا و دوری از اغیار و کثرت این دیار نشان می دادند .

بر کسی که می خواهد به تصفیه درون بپردازد لازم است که برای دستیابی به خرسندی خداوند تمامی توش و توان خود را به کار گیرد و برای خالص نمودن اعمال و احوال خویش و مصون نگه داشتن آنها از هر گزندی، در ایام ماه رجب مبادرت ورزد که اگر بنده ای به اندک عملی به این شیوه و با این خصوصیات توفیق یابد او را کفایت می کند زیرا پاداشی که پروردگار برای عمل ناب و عاری از آلودگی خودخواهی و شرک و نفاق، در نظر گرفته از حساب و شماره بیرون است .

عروج معنوی

نماز راستین و نیز باطن این عبادت به روح آدمی صعود می دهد چنانچه در منابع روایی نماز معراج مؤمن معرفی شده است اما بجا آوردن این فریضه در ماه رجب ترقی معنوی آدمی را مضاعف می سازد و موجب می شود که او با موفقیت افزون تری از نردبان آسمان بالا رود و با عرشیان و قدسیان مانوس گردد، رسول اکرم (ص) فرمود: هر کس در ماه رجب شصت رکعت نماز به جای آورد، هر شب دو رکعت و در هر رکعت یک بار حمد و سه بار قل یا ایها الکافرون و یک بار قل هو الله احد را بخواند و پس از سلام دستها را بالا ببرد و دعایی را که سفارش شده زمزمه کند . (9) پس از اقامه این نمازها سزاوار است که تا وقت فرارسیدن نماز شب به اموری بپردازد که با حال روحی او انطباق داشته باشد و آن گاه نماز شب به جای آورد و پس از رکعت هشتم به سجده رود و در این حال دعایی را که در کتاب اقبال الاعمال به نقل از امام معصوم (ع) آمده بخواند و از مضامین آن غافل نماند و پس از نماز وتر نیز دعایی را که در ماخذ یاد شده درج شده زمزمه کند . (10)

سید بن طاووس در کتاب معروف خود، اقبال الاعمال، از رسول اکرم (ص) روایت کرده که آن حضرت فرموده اند هر که در ماه رجب یک روز روزه بدارد و چهار رکعت نماز گزارد و دررکعت اول صد مرتبه آیة الکرسی و در رکعت دوم دویست مرتبه قل هو الله احد، مرگش فرا نخواهد رسید تا آن که جای خود را در بهشت مشاهده کند و یا برایش این جایگاه رفیع را ببینند . (11)

تمرین تزکیه

فضیلت ها و ثواب هایی که برای روزه داری در ماه رجب ذکر شده آنقدر زیاد و قابل عنایت می باشد که غفلت از آن با خسرانی مبین توام است، ابن بابویه (شیخ صدوق) به سند معتبر از سالم روایت کرده که گفت: به محضر امام صادق (ع) مشرف شدم در حالی که چند روز به اواخر ماه رجب مانده بود، چون نظر آن حضرت بر من افتاد، فرمودند: آیا در این ماه روزه گرفته ای؟ عرض کردم: نه، فرمودند آنقدر ثواب را از دست داده ای که اندازه اش را جز خداوند نمی داند همانا این ماهی است که خداوند آن را بر ایام دیگر فضیلت داده و حرمت آن را عظیم نموده و برای روزه داران آن کرامتش را واجب گردانیده است، عرض کردم: یابن رسول الله (ص) اگر در اوقات باقی مانده روزه بدارم آیا به برخی از ثواب های روزه داران می رسم؟ فرمودند: ای سالم، هر کس یک روز از آخر این ماه را روزه بدارد خداوند او را از شدت سکرات مرگ، هراس بعد از موت و از عذاب قبر مصون گرداند، و کسی که دو روز آخر رجب را صائم باشد بر صراط به سهولت عبور کند و آن فردی که سه روز از آخر این ماه را روزه بدارد از وحشت روز قیامت و از هول و هراس آن روز ایمن گردد و مجوز بیزاری از آتش دوزخ را به وی بدهند . (12) حضرت امام کاظم (ع) فرموده اند: هر کس یک روز از ماه رجب را روزه بدارد آتش جهنم از او فاصله می گیرد و هر کس سه روز آن را روزه بگیرد بهشت بر او واجب می شود . (13) و در روایتی دیگر از رسول اکرم (ص) نقل شده که هر کس تمامی روزهای رجب را روزه بدارد سروش آسمانی چنین مژده اش می دهد: بنده خدا گذشته هایت همه بخشوده شد، اینک کار خویش را از نو شروع کن . . . در فرازی از این روایت آمده است که از آن حضرت پرسیدند اگر کسی به هر عذر پذیرفته ای نتواند آن را روزه دارد از چه راهی می تواند به چنین پاداشی دست یابد؟ فرمود: اگر به جای هر روزه نانی صدقه دهد به همین پاداش بلکه بیش از آن خواهد رسید، ثوابی که اگر همه آسمانیان و اهل زمین برای اندازه گیری آن اجتماع کنند حتی یک دهم آن را نمی توانند احصی کنند . (14)

متفکر شهید آیة الله مطهری خاطر نشان نموده است: یادم است در ماه مبارک رجب در سال 1321 ه . ش - که تابستان بود و به اصفهان رفته بودیم - می رفتیم به درس آقای حاج آقا رحیم ارباب . . . که از بزرگان هستند من این ذکر را اول بار از این مرد شنیدم (ذکری که در سطور بالا آن را درج کردیم)، می دیدم که خیلی کند صحبت می کند و ا ذکار را بالخصوص خیلی با تانی و حضور قلب می گوید . . . می دیدم این مرد مرتب اینها را می گفت، چون پیرمرد بود و نمی توانست روزه بگیرد آن را با این (ذکر) جبران می کرد و باز یادم نمی رود که در همان سال ها روز بیست و پنجم رجب بود . . . ما در مدرسه نیماورد اصفهان بودیم، بعد از ظهر بود، خوابیده بودیم، از خواب که بیدار شدیم یک وقت صدای مرحوم حاج میرزا علی آقا شیرازی (15) را شنیدم، ما در آن مدرسه غریبه بودیم، به عنوان تابستان رفته بودیم ولی طلبه های آن مدرسه به دفعات از ایشان خواهش کرده بودند، آمده بود برای طلبه ها موعظه می کرد و بعد هم ذکر مصیبت، حدیث دارد که در قیامت فریاد می کشند: «این الرجبیون » رجبیون کجایند! این مرد با همان آهنگی که داشت و با آن حال و روحی که داشت این تعبیر را به کار برد: آن وقتی که بگویند: این الرجبیون و ما در پیشگاه پروردگار شرمسار باشیم در ماه رجب هیچ چیز نداشته باشیم و اصلا جزء رجبیون شمرده نشویم، چه خواهیم کرد؟ غرض این است: این ماه، ماه استغفار و عبادت و روزه است و این سنت ها در میان ما به کلی دارد فراموش می شود، ماه رجب می آید بزرگهایمان [متوجه نمی شوند] تا چه رسد به بچه ها کم کم اگر به بچه ها بگوئیم ماههای قمری را از محرم تا ذی الحجه بشمار نمی توانند، اصلا فراموش می کنند که چنین ماههایی هم وجود داشتها است، ولی به هر حال تکلیف هرگز از ما ساقط نمی شود . (16)

از اعمال مهم و ارزشمند ماه رجب خواندن اذکار و ادعیه ای است که از سوی معصومین روایت گردیده است . به پیروی از امام سجاد (ع) در همه این ماه در سجده ها خواندن دعای: عظم الذنب من عبدک فلیحسن العفو من عندک تاکید شده است و نیز هر صبح و شام پس از هر نماز خواندن دعای: یا من ارجوه لکل خیر . . . توصیه گردیده است فضیلت زیارت خانه خدا و زیارت قبور اهل بیت (ع) خصوصا زیارت حضرت امام رضا (ع) در ماه رجب بسیار زیاد است . (17) شیخ مفید گفته است: عمره رجبیه فضیلت بسیاری دارد و در فضائل آن روایات فراوان وارد شده است، امام صادق (ع) فرمودند: عمره بر مردم واجب است مثل حج و افضل عمره، عمره رجب است . (18) هم چنین خواندن زیارت امام حسین (ع) در آغاز و میان این ماه توصیه شده است (19) در چند روایت نیز بیان شده که زیارت امام رضا (ع) در ماه رجب می باشد .

دعای رجبیه از جمله ادعیه کوتاه و مختصر، اما عمیق و پرمعناست که از ناحیه مقدسه امام مهدی (عج) صادر شده است امام عصر در آغاز توقیع شریف خطاب به ابوجعفر محمد بن عثمان بن سعید - نایب خاص آن حضرت - دستور فرمودند که شیعه در هر روز از ایام ماه رجب این دعا را بخواند . (20) زیارت رجبیه نیز از ناحیه مقدسه حضرت حجة بن حسن عسکری صادر شده و شیخ طوسی از ابوالقاسم حسین بن روح - نایب خاص حضرت مهدی (عج) - روایت کرده که فرمود زیارت کن در مشهد هر امامی که باشی آن پیشوا را در ماه رجب به این زیارت . (21)

فرازهای فضیلت

شب اول ماه رجب بسیار شریف است و از حضرت رسول اکرم (ص) روایت شده که هر که درک کند این ماه را، و در اول، وسط و آخر آن غسل کند، از گناهان بیرون می آید، زیارت حضرت امام حسین (ع) هم توصیه شده و نیز اقامه بیست رکعت نماز، بعد از نماز مغرب به ترتیبی که در کتب ادعیه ذکر شده نیز مورد تاکید قرار گرفته و شیخ طوسی در «مصباح المتهجد» روایت کرده است از ابوالبختری وهب بن وهب از امام صادق (ع) از جدش حضرت علی (ع) که آن امام را خوش می آمد که خود را در چهار شب در حال احیاء نگه دارد که یکی از آن شب ها، اولین شب رجب بود، خواندن دعاهای ویژه به هنگام دیدن ماه رجب چیزی است که درباره آن سفارش شده است، بجاست که سالک طریق حق در این دعا شعبان و رمضان را هم به یاد آورد و از خداوند بخواهد تا او را آمادگی و توانایی بدهد تا آن دو ماه را به شایستگی پذیرا شود و حق آنها را ادا کند . (22) روزه گرفتن در اولین روز این ماه نیز ثواب بسیاری دارد و روایت شده که حضرت نوح (ع) در این روز به کشتی سوار گردید و دستور داد کسانی که با او همراهند روزه بگیرند، علاوه بر آن به جای آوردن نماز سلمان و خواندن دعاهایی ویژه که در کتاب «اقبال الاعمال » آمده است، از مهمترین اعمال این روز است .

اگر نخستین شب رجب، شب جمعه باشد «لیلة الرغائب » نام دارد که سزاوار است اعمال آن به جای آورده شود، از مصطفای پیامبران حضرت محمد (ص) روایت شده که آن حضرت فرمودند از نخستین شب جمعه رجب غافل نمانید که فرشتگان آن را لیلة الرغائب نامیده اند، آنگاه که یک سوم این شب سیر می شود ملائکه در کعبه و اطرافش اجتماع می کنند در این حال خداوند بدانان فرماید: فرشتگان من چه خواسته ای دارید؟ جواب می دهند: تقاضای ما این است که بر روزه داران رجب ببخشایی، خداوند می فرماید: بخشیدم . رجب طلایه دار انس و محبت با خدای یکتاست و حضرت امام محمد باقر (ع) طلیعه آن ماه خجسته، آفتاب دین ودانش از مطلع رجب جان افسردگان خاکی را گرمی روحانی می افزاید، کیست که با ماه رجب انسی داشته باشد و پنجمین فروغ امامت را نشناسد و کیست که امام رجب را اقتدا کرده باشد و ماه امام را درنیافته باشد، در روز جمعه نخستین روز ماه رجب سال 57 هجری کودکی در مدینه دیده به جهان گشود که او را محمد نامیدند و ابوجعفر کنیه و باقرالعلوم لقبش بود و به هنگام تولد او هاله ای از شکوه و عظمت این نوزاد نورانی را فرا گرفت . (23)

در روز سوم رجب سال 254 هجری حضرت امام هادی (ع) پس از 33 سال مجاهدت علمی و فرهنگی و صیانت از دیانت در حالی که 41 سال و چند ماه از عمر بابرکتش می گذشت با دسیسه معتز عباسی توسط سم به شهادت رسید و پس از آن که امام عسکری (ع) بر پدر خود نماز گذارد پیکر پاک آن حضرت در خانه اش در سامرا دفن گردید که بارگاه مبارکشان در نهایت بلندپایگی و درخشندگی تا امروز به آسمان فخر می فروشد . (24)

نسیم صبح جمعه دهم رجب سال 195 هجری می وزد و مشعلی دوباره در راهبری عاشقان ولایت گشوده می شود، حیاتی سراسر بخشش و کرامت جهان را در بر می گیرد و جوادالائمه آن چراغ عالم افروز تقوا و احسان بر عرصه جهان قدم می نهد، گویی که تمام کائنات به این وجود ملکوتی حسرت می برند و ملائکه برای تماشای سیمای سرشار از معنویت او صف بسته اند، جلوه ای از اشراق انوار هدایت بر طالبان کمال پرتو افشانی می کند چه این که نوری از درون نوری دیگر پدید آمده است و توسط آن منازل معرفت الهی گشوده می شود حضرت امام رضا (ع) خطاب به شیعیان پس از ولادت فرزندشان فرمودند: خداوند فرزندی نصیبم کرد که همچون موسی بن عمران شکافنده دریاهاست و مادرشان به سان مادر عیسی پاک و مقدس است ولی او به ظلم کشته می شود، به طوری که فرشتگان آسمان بر او می گریند و خداوند بر دشمن او و هر کس که به وی ستم نماید غضب می کند و به عذاب الیم گرفتار می نماید . (25)

مستحب است در شب سیزدهم رجب انسان دو رکعت نماز بخواند که در هر رکعت آن حمد یک مرتبه و سوره یاسین و تبارک الملک و توحید بخواند . روز جمعه سیزدهم رجب، سال سی بعد از حادثه عام الفیل فاطمه بنت اسد در خانه کعبه فرزندی را به دنیا آورد که عرشیان و قدسیان از این بابت در موجی از شعف و شادی فرو رفتند و اهل زمین در حیرت قرار گرفته، نوزادی که شیوه ولادتش نقطه عطفی در سیر تاریخی بشر پدید آورد و خداوند در آن حد برایش اعتبار قائل گردید که در حریم مطهر خود او را پاک به دنیا آورد ولیاقت آن را داشت که از خدا نیز نامی گیرد و «علی » نامیده می شود . شان و شکوه و حق و حقوق هر روز با میزان ظهور الطاف و عنایات الهی در آن سنجیده می شود و در سیزده رجب با ولادت حضرت علی (ع) لطف الهی در پایه ای تجلی کرده که به راستی توصیف آن بلکه درک و دریافت آن از توان ما بیرون است زیرا ولایت آن بزرگوار رکن ایمان بلکه روح ایمان است، پس بجاست که شیعیان روز تولد آن پیشوای پرهیزگاران و تقسیم کننده بهشت و دوزخ و پناه محرومان را عید بزرگ خود بشمارند و بالاترین شان و شکوه را برای آن قائل شوند و خداوند را در برابر چنین نعمتی سپاس گویند . خوشا به حال کسانی که در چنین ایام پربرکتی در کنار کعبه یعنی زادگاه حضرت علی (ع) به انجام مراسم عمره توفیق یابند و در زادروز مولود کعبه به نشانه ارج نهادن بر پایمردی قهرمان توحید، پروانه وار بر گرد سمبل توحید طواف کنند .

روز سیزدهم رجب نخستین روز از «ایام البیض » است که تا روز پانزدهم ادامه دارد و چون ماه از آغاز تا پایان این ایام به درستی می درخشد بدین عنوان شهرت یافته است . (26) ثواب بسیاری برای روزه داری در ایام البیض وارد شده و اگر کسی بخواهد عمل ام داوود را به جای آورد باید این روز را صائم باشد، اعتکاف در این سه روز فضیلت دارد و رسول اکرم (ص) فرموده اند: هر کس از روی ایمان و برای رسیدن به ثواب معتکف شود، گناهانش آمرزیده می گردد . (27)

در کتاب «اقبال الاعمال » آمده است حضرت آدم از خداوند پرسید خدایا محبوب ترین روزها و گرامی ترین زمان ها نزد تو کدامند؟ خداوند به وی وحی کرد: محبوب ترین روزها نزد من پانزدهم رجب است، ای آدم در این روز بکوش تا با قربانی کردن، میهمانی دادن، روزه داشتن، نیایش کردن، بخشش خواستن و لا اله الا الله گفتن به من تقرب جویی، چنین تقدیر کرده ام که فرزندی از احفاد تو را به پیامبری برانگیزم و روز نیمه رجب را به او و امتش اختصاص دهم که در آن روز چیزی از من نخواهند جز آن که بدانان ببخشم . . . حال که نیمه رجب چنین شکوهی دارد بر سالک عاقل است که به خود آید و چنین فرصت خوبی را برای درمان گناهان گذشته اش و برای جبران اوقات از دست رفته اش غنیمت بشمرد و آن را به آسانی از دست ندهد و بکوشد تا با اخلاص در یک روز خرابی های عمر را بازسازد . خواندن دعای استفتاح (عمل ام داوود) با همه شطر و شرطهایش، زیارت امام حسین، به جای آوردن چهار رکعت نمازی که حضرت امیر (ع) در این روز به جای می آورد و پس از آن خواندن دعای یا مذل کل جبار و سپس نیازهای خود را از خدا خواستن، به جای آوردن نیمه دوم نماز سلمان، صلوات بر پیامبر اکرم (ص) فرستادن، روز مذکور را با توسل به اولیای الهی به پایان بردن از جمله اعمال این زمان است . (28)

ناگفته نماند که 15 رجب آغاز مهاجرت مسلمانان مکه به حبشه در سال پنجم بعثت است و در همین روز بود که قبله مسلمانان از بیت المقدس به جانب بیت الله الحرام و خانه کعبه تغییر یافت . در 15 رجب سال 62 هجری حضرت زینب کبری (س) رحلت یافت همان بانویی که استوار و مقاوم به دفاع از حق و تهاجم به ستم پرداخت و ناروایی امویان را افشا نمود و با تازیانه کلماتش در دل کارگزاران یزید هراس افکند، کوله بار اسارت را بر دوش کشید و کاروانی را که لطف خدا بدرقه آن بود از شهری به شهری دیگر هدایت کرد و در صیانت از نهضت عاشورا کوشید بانویی که به هیچ ذلتی تن نداد و نمونه آشکاری از انسانیت و پرهیزگاری گشت و در رسانیدن پیام امام سوم کوتاهی نکرد .

در روز 25 رجب سال 183 ه . ق هفتمین فروغ امامت توسط هارون - خلیفه عباسی - به شهادت رسید و بدین گونه فروغی فروزان پس از سال های متمادی تحمل حبس و شکنجه و فشارهای سیاسی و مجاهدت های ارزشمند در مسیر انسان سازی جامعه اسلامی، عبد صالحی با چنگال انسان فاجری در بارگاه قدس و ملکوت آرام گرفت .

شب و روز بیست و هفتم رجب یکی از شب ها و روزهای بسیار ارجمند و بلکه ارزشمندترین شب و روز سال در کتاب «اقبال الاعمال » از امام جواد روایت شده است که آن حضرت فرمود: در رجب شبی است که برای مردم از هر چه آفتاب بر آن تابیده بهتر است و آن شب بیست و هفتم این ماه است که فردای آن روز بعثت پیامبر روی داد و به جای آوردن اعمال ویژه آن پاداش برابر شصت سال عبادت دارد . (29)

در روز 27 رجب نفخه ای آسمانی همراز روحی گشته که با عالم ملکوت انس دارد، ستاره ای که با طلوعش آتشکده ها را به دست فنا سپرد و کنگره های کاخ استبداد کسری را فرو ریخت، اینک پیام رسالت را نجوا می کند راهی از نور در امتداد آسمان تا زمین مکه و افق تا افق فرشتگان صف در صف ایستاده اند و غار حرا در هاله ای از نور با خورشیدی در میان، جبرئیل آرام بر زمین گام می گذارد، نبض زمان تند می زند، شب می گریزد و چلچراغ دستی به استقبال می گشاید . سرانجام روز موعود فرارسید و وعده های الهی تحقق یافت، بعثت پیامبر اسلام همچون آذرخشی کویر منحط و خفقان گرفته انسانیت را پرتو افشانی نمود و طلیعه وحی با فرمان قاطع «اقرا» نمودار گشت و موجی از نور الوهیت در غار حرا برخاست و جام جان پیامبراکرم (ص) را لبریز از معنویت و روانش را از انوار معرفت مبتهج نمود . در کتب ادعیه اعمالی از قبیل روزه داری، غسل کردن، زیارت حضرت رسول (ص) و حضرت علی (ع) و به جای آوردن دوازده رکعت نماز قبل از ظهر، خواندن دعای: «یا من امر بالعفو و التجاوز . . .» توسل به معصومین برای این روز ذکر شده است که به جای آوردن آن ثوابی عظیم دارد . در آخرین روز ماه رجب ضرورت دارد که سالک طریق عبودیت اعمال و عبادات یک ماهه خودش را به خدای واگذارد و عذرخواهانه زبان به پوزش بگشاید و از پیشگاه پیامبران و امامان توسل جوید و آنان را شفیع خویش سازد و نیمه سوم نماز سلمان را به جای آورد . (30)

پی نوشت ها:

1) اشاره است به آیه 36 از سوره توبه: منها اربعة حرم . . . .

2) فضائل الاشهر الثلاثه، ابن بابویه قمی، تحقیق غلامرضا عرفانیان، ص 24 .

3) بحارالانوار، علامه مجلسی، ج 97، ص 37 .

4) مفاتیح الجنان، ص 228 .

5) فصلنامه میقات حج، سال چهاردهم، شماره 16، تابستان 1375، ص 22 و 23 .

6) در این مورد بنگرید به کتاب بحارالانوار، ج 97، ص 26 - 55; تحف العقول ابن سعید حرانی، ص 304 - 511 .

7) المراقبات فی اعمال السنة، میرزا جواد ملکی تبریزی، (متن ترجمه) ص 70 .

8) آشنایی با قرآن، شهید مطهری، ج 8، ص 233 .

9) این دعا در مآخذ قبل و نیز آثاری چون اقبال الاعمال ; تحفه حلوانی و مفاتیح الجنان آمده است .

10) المراقبات، ص 78 - 79 .

11) مفاتیح الجنان، ص 24 .

12) فضائل الاشهر الثلاثة ابن بابویه قمی، ص 18 .

13) بحارالانوار، ج 97، ص 37، ماخذ قبل، ص 23 .

14) امالی شیخ صدوق، ترجمه آیت الله کمره ای، ص 539 - 540 .

15) در خصوص شرح حال این عالم وارسته و استاد اخلاق نگاه کنید به کتاب ناصح صالح از نگارنده .

16) آشنایی با قرآن، ج 8، ص 234 - 235 .

17) مستدرک الوسایل، میرزا حسین نوری، ج 8، ص 7 .

18) شرح زیارت رجبیه، شیخ محمد باقر بیرجندی، ص 129 - 130 .

19) المراقبات، ص 108 .

20) شیخ طوسی در مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، سید بن طاووس در اقبال الاعمال و شیخ عبدالله کفعمی در کتاب مصباح و نیز علامه مجلسی در بحارالانوار این دعا را روایت کرده اند .

21) نک: مصباح الزائر، سید بن طاووس و تحفة الزائر علامه مجلسی و نیز منابع پیشین .

22) المراقبات، ص 78، مفاتیح ص 243 - 244 .

23) مصباح المتهجد شیخ طوسی، ص 557 .

24) نک: تاریخ یعقوبی، ج 2، ص 503; حیات الامام الهادی، باقر شریف قرشی، ص 348 .

25) نک: اصول کافی، ج 2، بحارالانوار، ج 50 و ارشاد شیخ مفید .

26) تفسیر روح البیان، ج 3، ص 422 .

27) کنزالعمال، حسام الدین هندی، حدیث 24007 .

28) المراقبات، ص 116 .

29) در ماخذ قبل، ص 117 - 121 این اعمال ذکر شده است .

30) المراقبات، ص 122 .

منبع: http://www.hawzah.net/fa/Magazine/View/89/3431/16202



نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()

گرچه همه زمان ها مخلوق خداست لیكن برخى از آنها از شرافت و ویژگى خاصى برخوردار است. درست است كه همه ماه هاى سال، پرتوى از قدرت جهان آفرین است; امّا سه ماه رجب، شعبان و رمضان، داراى امتیاز و برجستگى ویژه اى هستند. در عصر جاهلیت، مردم ماه رجب را گرامى مى داشتند.

پیامبر خدا(صلى الله علیه وآله)مى فرماید: رجب، «شهرالله الأصمّ» است; و بدان سبب آن را «اصمّ» نامیدند كه هیچ ماهى به پایه عظمت آن نمى رسد; مردم زمان جاهلیت به رجب حرمت مى نهادند و آنگاه كه اسلام درخشیدن گرفت، بر حرمت آن افزود. بدانید كه رجب، ماه خدا شعبان، ماه من و رمضان، ماه امت من است پس هركس یك روز از رجب را روزه بدارد، مستحقّ رضوان الهى گردد و روزه اش غضب الهى را خاموش كند و خداوند درى از درهاى جهنّم را بر او ببندد. اگر كسى به اندازه تمام زمین طلا انفاق كند، برتر از روزه یك روز آن نخواهد بود... هرگاه شب شود، دعایش مستجاب خواهد بود: یا در دنیابه او عطا خواهد شد و یا براى آخرت او ذخیره مى شود... حضرت رسول خدا(صلى الله علیه وآله) سپس ثواب دو، سه، چهار، پنج، تا سى روز، روزه ماه رجب را تك تك با توضیح كامل بیان فرمود.(1)

در همین زمینه امام كاظم(علیه السلام) مى فرماید: رجب، نام نهرى در بهشت است كه از شیر سفیدتر و از عسل شیرین تر است; بنابراین هركس یك روز از ماه رجب را روزه بدارد، خداوند از آن نهر به او خواهد نوشاند.(2)

همچنین آن حضرت در روایت دیگرى مى فرماید: رجب، ماه عظیمى است كه خداوند، اعمال نیك را در آن چند برابر مى فرماید و گناهان را در آن محو مى كند. پس هركس یك روز از ماه رجب را روزه بگیرد، به اندازه مسیر یك سال از جهنّم دور و هركس سه روز از آن ماه را روزه بدارد، بهشت بر او واجب مى شود.(3)

اسوه اهل معرفت و عبادت، مرحوم سیدبن طاوس در مورد افرادى كه قبل از اسلام در دوره جاهلیت، مورد ظلم و ستم دیگران قرار گرفتند اما به انتظار ماه رجب نشستند و در آن ماه پربركت، خداى را بخواندند و حضرت حق، دعایشان را مستجاب فرمود و بلا و گرفتارى را از آنها بگرداند، چند داستان نقل كرده است كه ما یكى از آن ها را در اینجا مى آوریم: شخصى، گذارش به مردى افتاد كه نابینا، بیمار و خانه نشین شده بود. او از دیگران پرسید: چرا این بیمار گرفتار، از خداى متعال عافیت نمى خواهد؟ به او پاسخ دادند آیا او را نمى شناسى؟ او به نفرین شخصى به نام «عیاض» گرفتار شده است.

او گفت: عیاض را فراخوانید تا ماجراى این مرد نابینا را براى ما بازگوید. وقتى عیاض آمد به او گفت: داستان پسران «ضیعا» را كه این مرد از جمع آنهاست براى ما بگو; عیاض گفت: این داستان از داستان هاى دوره جاهلیت است; و من دوست ندارم پس از آمدن اسلام، دیگر آن را بازگویم. آن شخص گفت: شایسته است كه آن را براى ما بازگویى. عیاض گفت: پسران ضیعا، ده نفر بودند و خواهرى داشتند كه همسر من بود. آنان با من درگیر شدند و همسرم را از من جدا كردند. من هرچه آنان را به خداوند سوگند دادم و احترام خویشى و قرابت را یادآورى كردم، فایده اى نبخشید. من صبر كردم تا ماه رجب، این ماه محترم الهى فرا رسید و آنگاه دست به دعا برداشتم و با حال خستگى و درماندگى خداى را بخواندم و تقاضا كردم كه همه شان نابود و یكى شان نابینا و زمین گیر شود. خداى متعال دعایم را مستجاب فرمود و همه شان نابود شدند

جز این مرد، كه نابینا و خانه نشین شده است.

بارى در كرامت و فضیلت این ماه، حضرت امام صادق(علیه السلام) نیز مى فرماید: آن گاه كه قیامت برپا شود، منادى الهى فریاد زند: «أین الرجبیّون؟»; كجایند آنانكه ماه رجب را گرامى داشتند و از آن، بهره ها بردند؟ از آن انبوه جمعیت، گروهى برخیزند كه نور جمالشان محشر را روشن كند. بر سر آنان تاج هاى شاهى كه مرصّع به درّ و یاقوت است، قرار دارد و در طرف راست هرنفر از آنان هزار فرشته، در سمت چپ نیز هزار فرشته به او كرامت و تعظیم الهى را تبریك گویند. از جانب الهى ندا آید: بندگان و كنیزانم، به عزت و جلالم سوگند، شما را جاى و مقام گرامى و عطایاى فراوان دهم و شما را در جایى جاى دهم كه از زیر آن نهرها جارى است و شما در آن جاوید خواهید بود زیرا شما داوطلبانه براى من در ماهى كه من بزرگش داشتم روزه گرفتید. سپس، خطاب به فرشتگان فرماید: فرشتگان من! بندگان و كنیزان را به بهشت داخل كنید. در اینجا حضرت صادق(علیه السلام) فرمود: این پاداش، براى كسى است كه گرچه یك روز از اول یا وسط یا آخر ماه رجب را روزه بدارد.(4)

پیامبر گرامى ما در بیان عظمت و اهمیت ماه رجب مى فرماید: خداى متعال، در آسمان هفتم، فرشته اى به نام «داعى» قرار داده است. هرگاه ماه رجب فرا رسد، آن فرشته دعوت كننده، هرشب تا به صبح گوید: خوشا به حال كسانى كه به ذكر الهى مشغولند; خوشا به حال كسانى كه با میل و رغبت تمام، رو به سوى درگاه خدا آرند. و خداوند مى فرماید: من همنشین كسى هستم كه با من همنشین باشد، و مطیع كسى هستم كه فرمان مرا ببرد و آمرزنده ام كسى را كه از من طلب آمرزش كند. این ماه رجب ماه من، بنده هم بنده من، و رحمت هم از آن من است; هركس مرا در این ماه بخواند، پاسخ مثبت دهم; و هركس از من چیزى بخواهد، به او عطا كنم; و هركس از من هدایت جوید، هدایتش كنم.(5)

من این ماه را وسیله ارتباط بین خود و بندگانم قرار داده ام پس هركس به آن چنگ زند، به من مى رسد.(6)

گرچه تمام ماه رجب، نزد خداوند و اولیاء گرامیش عزیز و ارجمند است لیكن برخى از اوقات آن، فضیلت ویژه اى دارد; مثلا اوّلین شب جمعه ماه رجب، داراى امتیازى بزرگ است. پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) مى فرماید: از اولین شب جمعه ماه رجب غافل نشوید; فرشتگان آن را «لیلة الرغائب» مى نامند. چرا كه وقتى یك سوم از شب گذشت، هیچ فرشته اى نیست مگر اینكه در كنار كعبه مشرفه آید; آنگاه خداوند نظر مرحمت به آنان كند و فرماید: فرشتگانم! هرچه خواهید از من بخواهید. فرشتگان گویند: بارالها حاجت و خواسته ما آن است كه روزه داران ماه رجب را بیامرزى; خداوند متعال فرماید: آمرزیدم.(7)

یكى از كارهاى مهم و شایسته در ماه رجب، كمك به مستمندان است. امام صادق(علیه السلام) از پدران گرامیش از امام على(علیه السلام) نقل مى كند كه آن حضرت فرمود:...هركس به خاطر خدا در ماه رجب صدقه بدهد، خداوند وى را آنچنان اكرام فرماید كه نه چشمى دیده و نه گوشى شنیده و نه بر قلب انسانى خطور كرده باشد.(8)

در بیان فضیلت ماه رجب، به همین چند حدیث شریف بسنده مى كنیم و مى گوییم: اگر هیچ حادثه اى در ماه رجب رخ نمى داد، باز هم رجب ارزش خاص و ویژگى استثنائى خود را داشت; لیكن حوادثى در آن به وقوع پیوسته است كه موجب شرافت و كرامت مضاعف این ماه شده است. آن حوادث عبارتند از:

الف: ولادت امام هادى(علیه السلام) در دوم یا پنجم رجب (بنابر روایتى); گرچه قول دیگر هم هست.

ب: ولادت حضرت امام جواد(علیه السلام) در دهم این ماه، گرچه قول دیگر هم هست.

ج: ولادت مبارك امام على(علیه السلام) در خانه كعبه معظمه در سیزدهم ماه رجب، ده سال قبل از بعثت.

د: شهادت حضرت امام كاظم(علیه السلام) در بیست و پنجم این ماه.

هـ: بیست و هفتم این ماه، عید مباركى است; چرا كه آخرین پیامبر برگزیده الهى حضرت محمد(صلى الله علیه وآله) در این روز از جانب خداى متعال مأمور هدایت مردم و ابلاغ هدایت و رسالت الهى گردید.

بندگان صالح و آگاه الهى، ماه رجب و شعبان را به عنوان زمینه و مقدمه اى جهت كسب آمادگى براى درك درست و شایسته ماه مبارك رمضان به حساب مى آورند. خوشبختانه هم اكنون در برخى از شهرهاى كشور عزیزمان ایران، اهل عبادت و معرفت دو برنامه دارند و آن ها را با هم اجرا مى كنند: یكى «اعتكاف» كه دستور اكید اسلام است با احكام و دستورات ویژه اش و دیگرى برنامه اى به نام عمل ام داود، دستورى كه از حضرت امام صادق(علیه السلام) به ما رسیده است.

براى آگاهى از برنامه ها و عبادات و دعاهاى این ماه به كتب ادعیه چون «مفاتیح الجنان»، «اقبال الأعمال» و غیره مراجعه كنید.

كوتاه سخن اینكه رجب، عید اولیاء الهى، بهار راز و نیاز و عبادت، موسم خضوع و خشوع به درگاه الهى، موعد حضور و خواستن، و زمان قرار صالحان با معشوقشان حق تعالى است. پیامبر گرامى و جانشینان به حق حضرتش سه ماه رجب، شعبان و رمضان را فراوان پاس مى داشتند و این سه ماه را به روزه مى گذراندند.


(1) . فضائل الأشهر الثلاثة: 24
(2) . اقبال الأعمال: 635
(3) . اقبال: 634
(4) . اقبال: 630
(5) . فضائل الأشهر: 31
(6) . اقبال: 628
(7) . اقبال: 632
(8) . فضائل الأشهر: 38

منبع: http://lankarani.ir/far/adv/view.php?ntx=001017



نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()

قرآن كریم همچون تورات، مراحل و دوره‌های خلقت جهان را در آیاتی چند تذكر داده است.در اینجا مراحل خلقت از نظر قران و علم را مورد بررسی قرار می‌دهیم و سپس اشاره‌ای به مراحل خلقت از نظر تورات خواهیم داشت. قرآن كریم در این مورد چند دسته آیات دارد:

اول:« ان ربكم الله الذی خلق السموات و الارض فی سنة ایام » [1]
« در حقیقت پروردگار شما آن خدایی است كه آسمانها و زمین را در شش روز آفرید.»

دوم:«الله الذی خلق السموات و الارض و ما بینما فی سنة ایام»[2]

« خدا كسی است كه آسمانها و زمین و‌آنچه بین آنهاست را در شش روز آفرید.»

تذكر: به نظر می‌رسد كه مقصود از « سماوات و ارض» مجموعه جهان هستی باشد یعنی تعبیر « آسمانها و زمین و آنچه در آنهاست» كنایه از مجموعه هستی است.

سوم: « قل أئنكم لتكفرون بالذی خلق الارض فی یومین و تجعلون له اندادا ذلك رب العالمین و جعل فیها رواسی من فوقها و بارك‌فیها و قدر فیها اقواتها فی اربعة ایام سوآءً للسائلین ثم استوی الی السماء و هی دخان فقال لها و للارض ائتیا طوعا اوكرها قالتا اتینا طائعین فقضاهن سبع سموات فی یومین و اوحی فی كل سماء امرها و زینا السماء الدنیا بمصابیح و حفظا ذلك تقدیر العزیز العلیم»[3]

« بگو: آیا شمایید كه واقعا به آن كسی كه زمین را در دو هنگام آفرید، كفر می‌ورزید و برای او همتایانی قرار می‌دهید؟ این است پروردگار جهانیان. و در [زمین] از فراز آن [لنگرآسا] كوهها نهاد و در آن خیر فراوان پدید آورد و مواد خوراكی آن را در چهار روز اندازه‌گیری كرد[كه] برای خواهندگان، درست[و متناسب با نیازهایشان] است. سپس آهنگ [ آفرینش ] آسمان كرد، و آن بخاری بود. پس به آن و به زمین فرمود: « خواه یا ناخواه بیایید.» آن دو گفتند: «فرمان‌پذیر آمدیم.» پس آنها را [به صورت ] هفت آسمان، در دو هنگام مقرر داشت و در هر آسمان كار[مربوط به ] آن را وحی فرمود،‌و آسمان[این] دنیا را به چراغها آذین كردیم و [آن را نیك] نگاه داشتیم؛ این است اندازه‌گیری آن نیرومند دانا.»

«ءأنتم أشد خلقا ام السماء بناها رفع سمكها فسواها و اغطش لیلها و اخرج ضحاها و الارض بعد زلك دحاها اخرج منها ماءها و مرعاها و الجبال ارساهامتاعالكم و لانعامكم»[4]

« آیا زنده شدن شما [بعد از مرگ] مهمتر است یا آفرینش آسمان؟ خداوند آن را بنا كرد و برافراشت و منظم ساخت، شب آن را تاریك و روز آن را آشكار ساخت، و زمین را بعد از آن گسترد، آبهای درونی آن و گیاهان و چراگاههای آن را خارج نمود، و كوهها را بعد از آن پا برجا ساخت، تا وسیله زندگی برای شما و چهارپایانتان فراهم گردد.»

تذكر: در آیات دسته اول یك مضمون تكرار شده است. و آن اینكه خداوند« آسمانها و زمین را در شش روز (یوم) خلق كرده است».

در آیات دسته دوم كلمه« بینهما» اضافه شد یعنی خداوند آسمانها و زمین و آنچه بین آنهاست را در شش روز (یوم) خلق كرد.

در آیات دسته سوم(فصلت/9ـ12) مجموعا سخن از هشت روز(یوم) گفته شده است.

در اینجا چند پرسش مطرح می‌شود كه باید در ضمن مباحث آینده روشن شود:

1ـ منظور از « سموات و ارض» چیست؟

2ـ منظور از «یوم» چیست؟ آیا قبل از خلقت خورشید و زمین و پدید‌امدن شب و روز می‌توان سخنی از آفرینش جهان در شش «روز» (فاصله طلوع تا غروب خورشید) گفت؟

3ـ اگر مراد از یوم روز معمولی است، تعارض این مطلب با یافته‌های علمی 0چگونه حل می‌شود؟ كه می‌گویند جهان در طی میلیاردها سال بوجود آمده است.

4- اگر مقصود از « یوم» شش دوره است این دور‌ه‌ها از نظر علمی كدام است؟

5ـ تعارض آیات سوره فصلت كه سخن از هشت یوم می‌گوید با آیات دسته اول و دوم كه خلقت سموات و ارض را در شش یوم می‌داند چگونه حل می‌شود؟

6ـ با توجه به اینكه قدرت خدا نامحدود و مطلق است پس چرا جهان را در یك لحظه نیافرید و در شش روز یا شش دوره خلق كرد؟

 

مباحث لغوی و اصطلاحی :

الف ـ یوم در لغت و قرآن:

اصل این لغت به معنای زمان محدود مطلق است چه كم یا زیاد، مادی یا ماوراء مادی، روز یا اعم از روز و شب. و این واژه « یوم» در قرآن در لغت حداقل در چند معنا استعمال شده است:

1ـ از طلوع خورشید تا غروب آن: مثل :

« فمن لم یجد فصیام ثلاثة ایام فی الحج»[5]
« و هر كس كه [قربانی حج] نیافت [باید] در هنگام حج سه روز روزه [بدارد].»

2ـ مقداری (دوره‌ای ) از زمان: مثل

« فذكر هم بایام الله»[6]
« و روزهای خدا را به آنان یادآوری كن »

« تلك الایام نداولها بین الناس»[7]
« ما این روزها [ی شكست و پیروزی] را میان مردم به نوبت می‌گردانیم.»

در حدیثی از امیرالمومنین علی (ع) آمده است:

« الدهر یومان یوم لك و یوم علیك .»[8]
« روزگار دو روز (دوره9 است یك دوره به نفع تو و یك دوره بر علیه توست.»

و در روایتی زیر آیه 54 سوره اعراف از معصوم (ع) نقل شد كه فرمودند:

« فی ستة ایام یعنی فی سنة اوقات.»[9]
« در شش روز یعنی در شش وقت. »

تذكر: با توجه به سیاق آیات خلقت آسمانها و زمین در شش یوم، مقصود از «یوم» همان دوره یا مرحله است. و از اینجا پاسخ پرسش سوم( تعارض بین یافته‌های علمی در باب خلقت جهان در میلیاردها سال با آیات مربوط به خلقت آنها در شش روز) روشن می‌شود. چرا كه اگر مقصود آیات شش دوره یا مرحله خلقت باشد و مقصود شش روز معمولی ( از طلوع تا غروب نباشد دیگر تعارضی پیدا نمی‌شود. و یافته‌های علمی با آیات خلقت جهان در شش دوره قابل جمع است.

3ـ زمان خارج از مفهوم مادی مثل : الیوم الاخر، یوم القیامة و ...[10]

ب: سماوات و ارض در لغت و قرآن:

در لغت به بالای هر چیزی « سماء » گویند و پایین هر چیزی را « ارض » گویند.[11]اما آسمان و زمین در قران به معانی متعددی بكار رفته و یا به مصادیق گوناگون اطلاق شده است ( كه توضیح همه آنها از موضوع این قسمت نوشتار خارج است)[12]و فقط به چند معنا و مصداق اشاره می‌كنیم.

1ـ آسمان به معنی جهت بالا و زمین بمعنی پایین ( ابراهیم /4) .

2ـ آسمان به معنی جو اطراف زمین ( ق/9) .

3ـ آسمان به معنی كرات آسمانی و زمین به معنی كره زمین ( فصلت /11).

4ـ آسمان به معنی مقام قرب و حضور الهی و زمین به معنی مراتب نازل وجود. (سجده/5) كه شامل آسمان معنوی می‌شود.

پس همیشه آسمان و زمین در قرآن به معنای مادی نیست. تا بخواهیم آن را در مورد خلقت جهان مادی و مراحل تشكیل و تكون آن حمل كنیم. هر چند كه ظاهر آیات 9ـ12 سوره فصلت همین آسمان و زمین مادی است. اما برخی مفسران در مورد آیات 4ـ5 سوره سجده احتمال آسمان معنوی را تقویت می‌كنند.[13]

تذكر: بیان تعداد آسمانها(سموات سبع) و رمز عدد هفت یك بحث مستقل می‌طلبد و لذا در اینجا متعرض نمی‌شویم.[14]

تاریخچه:

پیدایش جهان هستی و مراحلی كه گذرانده است یكی از پرسش‌های دیرین بشریت بوده و هست. هر گاه انسان به آسمان پرستاره، كوهها، دریاها و ... خیره می‌شود با خود می‌اندیشد كه چه كسی و چگونه اینها را بوجود آورد و چه دوران‌ها و مراحلی را گذرانده است.

در این رابطه ادیان الهی، فلاسفه و متخصصان كیهان‌شناس و زمین شناس اظهارنظرهائی كرده‌اند كه در اینجا به برخی از آنها اشاره می‌كنیم:

الف ـ پیدایش جهان در نظر فلاسفه یونان:

1ـ « تالس» (640قبل از میلاد ) كه او را نخستین فیلسوف یونانی دانسته‌اند معتقد بود كه : جهان هستی از آب بوجود آمده و همه تغییرات جهان در اثر عناصری است كه در آب تأثیر می‌گذارد تخته‌سنگ‌ها ، آبهای یخ بسته‌ای است كه سالها از انجماد آنها گذشته است.

خاك‌ریزه‌ها در اثر تغییرات هوا پیدا شده است و هوا آبی است كه به صورت بخار در آمده است و آتش از برخورد اجسام منجمد شده كه از آب بوجود آمده است پیدا شده است.

ابرها كه از بخار آب تشكیل شده با بخارهای جدید برخورد می‌كند و در نتیجه آتشی از آنها بوجود می‌آید كه برق می‌نامیم و این آتش به طرف فوقانی جهان متصاعد می‌شود و سوراخ‌هایی ایجاد می‌كند كه این سوراخ‌ها نورانی هستند و ستارگان نامیده می‌شوند.[15]

2ـ اناكسیمندر شاگرد تالس می‌گفت: اصل هستی، مبهم یا بی‌انتها است و مقصود او هوا و خلأ نامحدود بود. در آن همه چیز ظاهر می‌شود و ناپدید می‌گردد و این عمل در أثر حركت دائمی است. او جهان را به صورت سه لوله ( دیوار جامد تو خالی) تو در تو تصور می‌كرد كه لوله اولی سوراخی دارد كه ما آنرا به صورت آفتاب مشاهده می‌كنیم.

3ـ « لوسیت» و « دموكریت» مكتب اتمی را پایه‌گذاری كردند و گفتند: خلأ جهان، آكنده از ذرات مخفی است است كه به چشم در نمی‌آید و این ذرات ازلی است و جوهر آن تغییر ناپذیر است. آسمان و زمین از آنها پدید آمده است.

4ـ « اناگزارگور» معتقد بود كه عناصر جهان چهار چیز است: آتش، آب، هوا، خاك. كه همگی ازلی هستند.

5ـ « هراكلیت» می‌گفت: اصل ستارگانی كه ما می‌بینیم بخارهایی است كه متراكم و سنگ شده است.

ب ـ پیدایش جهان از نظر كتاب مقدس(تورات):

در سِفر پیدایش مراحل خلقت را اینگونه می‌بینیم:

روز اول: خدا آسمانها و زمین را آفرید. و شب و روز را آفرید. (نور را ایجاد كرد).

روز دوم: خدا گفت فلكی باشد در میان آبها و آبها را از هم جدا كند. خدا فلك را آسمان نامید.

روز سوم: خدا گفت آبهای زیر آسمان در یك جا جمع شود و خشكی ظاهر گردد و خشكی را زمین نامید. و خدا گفت زمین نباتات برویاند.( علف و درخت و میوه و ...)

روز چهارم: خدا دو نیر(شیئی نورانی) بزرگ ساخت نیر اعظم را برای سلطنت روز و نیر اصغر را برای سلطنت شب و ستارگان . و خدا آنها را در فلك آسمان گذاشت.

روز پنجم: خدا گفت آبها به انبوه جانوران پر شود( نهنگ‌ها و خزندگان و ...) و پرندگان بالای زمین بر روی فلك آسمان پرواز كنند.

روز ششم: پس خدا حیوانات زمین بهایم و حشرات زمین را به اجناس آنها بساخت. پس خدا آدم را به صورت خود آفرید.[16]

روز هفتم: خدا از همه كار خود كه ساخته بود فارغ شد و آرامی گرفت. پس خدا روز هفتم را مبارك خواند.[17]

« مستر هاكس» در قاموس كتاب مقدس در مورد مقصود از واژه « روز » در مراحل خلقت می‌نویسد:

« اما باید دانست كه قصد از لفظ روز نه همین بیست و چهار ساعت معتاد می‌باشد . بلكه قصد از مدت مدید و طویلی است.»

و سپس در مورد تعارض مطالب سفر پیدایش با یافته‌‌های علوم تجربی می‌نویسد:

« اگر كسی به دیده اعتراض بنگرد و در باب اول سفر پیدایش نظر كرده بگوید اینها به هیچ وجه با قواعد علم هیئت و معرفة الارض و علم نبات و حیوان مطابقت نمی‌نماید.

جواب گوئیم اولاً مطلب و قصد از این مطالب علمی نیست.

ثانیا نیك واضح است كه با علوم رئیسه بخوبی مطابقت می‌نماید و ما را فرصت گنجایش آن مطالب در اینجا نمی‌باشد.»[18]

اما دكتر موریس بوكای فرانسوی در این مورد می‌نویسد:

« حكایت كتاب مقدس بدون هیچ ابهامی آفرینش را در شش روز كه یك روز استراحت (روز سبقت) در پی دارد. ( با تشبیه به روزهای هفته) نقل می‌كند:

بنابر استباط از كتاب مقدس، كلمه « روز » فاصله زمانی واقع بین دو طلوع متوالی یا دو غروب متوالی خورشید برای ساكن زمینی است روزی كه بدین ترتیب تعریف شود، تابع دوران زمین به دور خودش می‌باشد، بدیهی است كه بنابر منطق محض نمی‌توان از روزهایی كه اینچنین تعریف شده سخن گفت و حال آنكه سازمانی كه باعث پدید آمدن آن گرددـ یعنی وجود زمین و گردش دور خورشید ـ طبق حكایت مقدس در نخستین مراحل آفرینش هنوز مستقر نشده است.»[19]

مراحل خلقت از منظر قرآن كریم و علم :

در مورد مراحل شش گانه با توجه به یافته‌های علمی و برداشت‌هایی كه از قرآن می‌شود احتمالات متعددی می‌تواند مطرح شود.

1ـ علامه طباطبائی (ره) در المیزان زیر آیه 9 سوره فصلت می‌نویسند:

« مقصود از « یوم» در « خلق الارض فی یومین » برهه‌ای از زمان است نه روز خاص معهود یعنی مقدار حركت كره زمین به دور خودش كه این ( احتمال دوم) ظاهر الفساد است و اطلاق كلمه « یوم» بر قطعه‌ای از زمان كه حوادث زیادی را در بردارد، زیاد است و استعمال شایعی است».

و سپس به آیه 140 سوره آل عمران و 102 سوره یونس استشهاد می‌جویند و می‌نویسند:

« پس دو روزی كه خداوند زمین را در آن دو خلق كرد دو قطعه زمان است كه زمین در آن دو مرحله كامل شد. و اینكه یك روز نفرمود دلیل این است كه دو مرحله متغایر بوده مثل مرحله مذاب بودن و جامد یا مثل آن. »

و سپس شش روز بودن خلقت آسمانها و زمین را متذكر می‌شوند و بیان می‌كنند كه چهار مرحله آن در سوره فصلت بیان شده است دو مرحله در مورد خلقت زمین و دو مرحله در مورد خلقت آسمان(از مرحله دخان بودن تا تسویه آسمانهای هفتگانه) و سپس توجیه خاصی برای « اربعة ایام » ( فصلت/10) می‌كنند كه در مبحث بعدی ذكر می‌كنیم.[20]

2ـ استاد مصباح یزدی در مورد شش روز (ستة ایام، اعراف /54) دو احتمال را مطرح می‌كنند:

الف ـ شش روز هفته ( روزهای معمولی ) :

ایشان متذكر می‌شوند كه در میان بنی‌اسرائیل و اهل كتاب بویژه یهود این مطلب شهرت داشت كه خداوند آفرینش را از یكشنبه آغازید و در جمعه به پایان برد و شنبه را به استراحت پرداخت . و سپس متذكر می‌شوند: ظاهرا این احتمال خیلی بعید است زیرا « روزها » از نظر علم جغرافیا عبارتند از مدت حركت زمین به دور خودش (حركت وضعی ) و در لغت گاه روز را در برابر شب به كار می‌بریم كه در عربی«نهار» می‌گویند . و یوم: اعم است از روز تنها یا شبانه‌روز. قبل از پیدایش زمین و خورشید و آسمان تصور روز ممكن نمی‌بود. و شنبه و یكشنبه‌ای در میان نبود. اگر نص قاطعی نیز در این مورد می‌داشتیم در نهایت می‌توانستیم گفت كه : روز در این مورد یعنی زمانی به اندازه بیست و چهار ساعت ولی چنین نصی نیز نداریم.

ب ـ شش دوره خلقت:

ایشان ، با بررسی واژه « یوم» در قرآن می‌گوید كه « یوم» در معانی غیر از « روز » هم به كار رفته است و آیات یوسف / 54، نحل/8 و حج /47 و معارج /4 و حدیثی از نهج‌البلاغه را شاهد می‌آورد . و سپس نتیجه می‌گیرد كه : از بررسی این همه می‌توان گفت كه احتمال اینكه منظور از شش روز، شش دوره خلقت باشد بعید نیست.

و سپس با ذكر آیات 9ـ12 فصلت می‌نویسند: می‌توان احتمال داد كه منظور از دو روز، در آفرینش آسمان دو مرحله خلقت باشد: در یك مرحله به صورت گاز یا دود(دخان). و مرحله بعدی به صورت آسمان هفتگانه.

در زمین نیز به همین قرار: یك روز به گونه گاز یا مایع و روز دیگر مرحله‌ای كه به صورت جامد درآمده است( كه هنوز مركز زمین مایع است).[21]

ادامه.......



نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()

3ـ استاد مكارم شیرازی[22]با توجه به آیات 54 سوره اعراف و 9-12 سوره فصلت و یافته‌های علمی، دوران‌های احتمالی شش گانه خلقت را اینگونه مطرح كرده‌اند:

اول : مرحله‌ای كه جهان به صورت توده گازی شكل بود.

دوم: دورانی كه توده‌های عظیمی از آن جدا شد و بر محور توده مركزی به گردش درآمد.

سوم: مرحله‌ای كه منظومه شمسی تشكیل یافت(از جمله خورشید و زمین).

چهارم: روزی كه زمین سرد و آماده حیات گردید.

پنجم: مرحله بوجود آمدن گیاهان و درختان در زمین .

ششم: مرحله پیدایش حیوانات و انسان در روی زمین.

ایشان در تفسیر آیات 9-12 سوره فصلت چند نكته را یادآوری می‌كنند:

الف ـ استعمال « یوم » و معادل آن در فارسی (واژه روز) و در لغات دیگر به معنی « دوران» بسیار رایج و متداول است.

ب : در مورد كلمه « ثم » « ثم استوی الی السماء »[23]كه ظاهرا خلقت آسمان‌ها را پس از خلقت زمین و متعلقات آن قرار داده است می‌نویسند:

تعبیر « ثم» ( سپس) معمولاً برای تأخیر در زمان می‌آید ولی گاه به معنی تأخیر در بیان می‌باشد. اگر به معنی اول باشد مفهومش این است كه آفرینش آسمانها بعد از خلقت زمین صورت گرفته است ولی اگر به معنی دوم باشد هیچ مانعی ندارد كه آفرینش آسمانها قبلاً صورت گرفته و زمین بعد از آن، ولی به هنگام بیان كردن ، نخست از زمین و ارزاق، كه مورد توجه انسانهاست شروع كرده و سپس به شرح آفرینش آسمانها پرداخته است.

معنای دوم گذشته از این كه با اكتشافات علمی هماهنگ‌تر است با آیات دیگر قرآن نیز موافقت دارد. و سپس به عنوان شاهد آیات 27ـ33 سوره نازعات « ءأنتم اشد خلقا ام السماء بناها رفع سمكها فسواها و اغطش لیلها و اخرج ضحاها و الارض بعد ذلك دحاها» را ذكر می‌كنند. كه روشن می‌سازد مسایل مربوط به زمین بعد از آفرینش آسمان‌ها بوده است.

سپس مطالبی راجع به آسمان‌های هفتگانه و آسمان دنیا و « اربعة ایام » در آیه 10 سوره فصلت بیان می‌كند كه در جای مناسب مطالب ایشان را ذكر خواهیم كرد.[24]

4ـ آقای دكتر موریس بوكای در مورد مراحل شش گانه خلقت پس از توجه به این نكته كه : در تورات سخن از شش روز متعارف است كه خدا در روز هفتم ( روز شنبه كه آن را « سبت» می‌خوانند ) به استراحت می‌پردازد. و این روز همین فاصله زمانی واقع بین دو طلوع یا دو غروب متوالی خورشید برای ساكن زمینی است . متذكر می‌شود كه : در قرآن كریم كلمه یوم بكار رفته كه بمعنای دوره می‌آید و سخن از روز هفتم استراحت نیست و این نكته از عجایب علمی قرآن است ایشان سپس آیات 54 سوره اعراف و 9ـ12سوره فصلت را مطرح می‌كند و به بحث می‌پردازد.[25]

سپس در مورد مراحل خلقت از نظر علوم جدید می‌نویسد:

« دانش نو می‌گوید كه جهان از جرم گازی با دوران كند تشكیل شده و جزء اصلی آن هیدروژن و بقیه هلیوم بود سپس این سحابی به پاره‌های متعدد با ابعاد و اجرام قابل ملاحظه‌ای تقسیم شد... و همین جرم گازی بعدها كهكشانها را تشكیل داد... و در اثر فشارها و نیروی جاذبه و پرتوهای وارده باعث شروع واكنشهای (گرما ـ هسته‌ای ) شد و از اتمهای ساده اتمهای سنگین بوجود آمد و هیدروژن به هلیوم و سپس كربن و اكسیژن تبدیل می‌گردد تا به فلزات و شبه فلزات منتهی می‌شود.» [26]

نتیجه‌گیری می‌كند كه: جریان كلی خلقت دو مرحله داشته است:

الف : تكاثف و تراكم توده‌ای گازی در حال چرخش.

ب : انفكاك آن به صورت پاره‌هائی با استقرار خورشید و سیارات منجمله زمین.[27]

سپس یادآور می‌شود كه طبق آیات 9ـ12 سوره فصلت نیز همین دو مرحله لازم بود تا اجسام آسمانی و زمین تكوین یابد. اما در مورد چهار دوره بعد كه مربوط به زمین و گیاهان و حیوانات است یادآور می‌شود كه زمین چند عصر و دوره زمین‌شناسی دارد كه انسان در عهد چهارم پدید آمد.[28]

5ـ یكی از صاحب‌نظران معاصر خلقت جهان را در چند عنوان بررسی كرده و با آیات قرآن تطبیق می‌كند كه ما به صورت خلاصه ذكر می‌كنیم:

الف ـ آفرینش كیهان:

ایشان با ذكر آیه 7 سوره هود « و هو الذی خلق السموات و الارض فی سنة ایام» می‌نویسند:

« در آغاز ظلمت و تاریكی سراسر جهان را فرا گرفته بود و بجز خداوند یكتا هیچ كس و هیچ چیز نبود. « فقضاهن سبع سموات فی یومین »[29]آنگاه خداوند متعال طی دو نوبت فرمان بنای آسمان‌های هفت‌گانه را صادر فرمود.»

سپس با اظهار بی‌اطلاعی از ماده اولیه جهان ( و تأیید آن به وسیله آیه 51 سوره كهف و سخنی از برخی دانشمندان) می‌نویسند: آنچه از نظر قرآن و دانشمندان محقق است این مصالح عبارت بودند از ذرات دور و گاز كه در فضا سرگردان اما چنان پراكنده بودند كه بندرت به یكدیگر برمی‌خورند. «ثم استوی الی السماء و هی دخان»[30]

ایشان به عنوان شاهد سخن « سر جمیس جینز» دانشمند فلك شناس را می‌آورد كه می‌گوید: ماده كون از گازهائی كه در فضا انتشار دارد آغاز گشته و از تراكم این گازها سدیم ( مه رقیق ) پدید آمده است.[31]

سپس نتیجه می‌گیرند كه : خداوند طی دو دوره از این گازها آسمانهای هفتگانه را بنا نهاد (فصلت /12 ) و بوسیله ستونهای نامرئی كه امروز از آنها به نیروی جاذبه عمومی تعبیر می‌شود كرات آسمانی را استوار گرداند(لقمان/10).

ب ـ آفرینش ستارگان:

ایشان با ذكر آیه 7 صافات :

« انا زینا السماء الدنیا بزینة الكواكب»

« ما آسمان پایین را با ستارگان درخشان زینت بخشیدیم» می‌نویسند:

بدین ترتیب میلیون‌ها ذره گاز و دود به شكل ابرهای عظیم به دور هم گرد آمدند... توده‌های ابر ذرات را به سوی مركز جذب می‌كرد و بالاخره توده انبوه ابر جمع می‌گشت و ذرات آن به یكدیگر نزدیك می‌شد. این ذرات كه به یكدیگر اصطكاك پیدا می‌نمود، تولید گرما می‌كرد و گاهی در مركز ابر گرما چنان شدت می‌یافت كه توده را به تابش می‌افكند و فضای تاریك را روشن می‌ساخت سرانجام میلیون‌ها توده ابر به صورت ستاره درآمدند . آسمان پایین چراغانی گردید.(البته همه ستارگان هم در یك زمان پیدا نشدند.

ج ـ پیدایش خورشید:

در میان این دریای جوشان(دود و گاز) طرحی مارپیچی، از اثر چرخش مداری پیدا گردید . این شكل مارپیچ كه آن را كهكشان راه شیری می‌نامند. ماده خورشید و منظومه شمسی و زمین‌ ما در یكی از بازوان آن قرار داشت. « و جعل الشمس سراجا» [32] « و خداوند خورشید را چراغ جهان افروز قرار داد. » در این بازوی كهكشان راه شیری طوفانی پرآشوب پدید آمد و جریان تند گازها آنها را به چرخش درآورد و همچنانكه می‌چرخید به شكل فرفره‌ای پهن و عظیم درآمد و پاره‌های نورانی، برگرد آن روان گشت.

این فرفره بزرگ چرخید تا اینكه كم كم گازها به مركز آن كشیده شد و در آنجا به صورت گوی عظیم و فروزانی تراكم یافت و سرانجام این گوی فروزان « خورشید» گردید.

د: پیدایش زمین و منظومه شمسی:

پاره‌های گاز و غباری كه گرداگرد خورشید را هاله‌وار، فرا گرفته بود از هم پاشید و هر پاره از آن به صورت گردابی درآمد. هر گرداب مسیری جداگانه داشت و در آن مسیر به دور خورشید می‌گردید. در گردابهای نزدیك به خورشید گرما و در گردابهای دوردست سرما حكومت می‌كرد. از برخی ذرات گاز، بخار آب پدید آمد و مانند شبنم روی ذرات غبار می‌نشست و چون ذرات غبار به هم می‌رسیدند، رطوبت شبنم آنها را به یكدیگر می‌چسبانید. و گاهی نیز به شكل پاره‌های یخ‌زده آب و گل در می‌آمدند. نیروی جاذبه این پاره‌ها را به سوی یكدیگر جذب می‌كرد و بزرگ می‌شدند و گوی عظیم و چرخانی پدید می‌آورند. و سرانجام این گوی« زمین» گردید.

بعد سایر سیارات(عطارد ـ زهره ـ مریخ ـ مشتری ـ زحل ـ اورانوس و نپتون و ...) نیز از گردابها پدید آمدند و هر سیاره در مسیر خود، برگرد خورشید می‌گردید.

هـ ـ سرنوشت زمین:

زمین شكل می‌بندد و به صورت گوی بزرگی از صخره‌های خشك و عریان جلوه‌گر است. ( نه حیات ـ نه هوا ـ نه ابر) توده‌های بخار آب و دیگر گازها همراه با توده‌های گل، قرنها پیش در آن مدفون شده و اینكه آن گازها، در میان صخره‌های زمین محبوسند. از شكسته شدن اتم‌های مخصوص صخره‌های زمین گرما پدید می‌آید و در ژرفای زمین صخره‌های چنان گرم می‌شوند كه گداخته می‌گردند و همراه با حباب‌های گاز به جوش در می‌آیند و از آتشفشانها فوران كرده به روی زمین روان می‌شوند.

گازها نیز از آتشفشانها بیرون می‌زنند و در پیرامون زمین گسترده می‌شوند و پوششی از هوا بر روی آن می‌كشند. بخار آب سرد می‌شود و ابرهای كلان پدید می‌آید و بارانهای نخستین فرو می‌بارد. میلیونها سال همچنان باران می‌بارد و در گودال‌های زمین فرو می‌رود... قرآن در این باره می‌فرماید:

«و انزلنا من السماء ماء قدر فاسكناه فی الارض » [33]

« و بقدر آب از آسمان فرو فرستادیم كه آن را در زمین مسكن دادیم.»

و: پیدایش حیات در روی زمین [34] 

6ـ دكتر پاك‌نژاد در یك جلد از كتاب اولین دانشگاه و آخرین پیامبر مبحث مفصلی تحت عنوان « اسلام و بیولوژی» دارد كه چگونگی شروع خلقت و آغاز حیات را مورد بررسی علمی ـ قرآنی ـ روائی قرار می‌دهد و آن را به صورت یك فیلم خیالی جالب بیان می‌كند.[35]

ایشان در ابتداء با ذكر آیه « و هوالذی خلق السموات و الارض فی ستة ایام و كان عرشه علی الماء » [36] به توضیح سه واژه ایام، عرش و ماء می‌پردازد. و « ایام» را به « دوران » معنا می‌كند.[37]

و سپس نتیجه می‌گیرد كه : خدا قبل از هر چیز روح را، عقل را، قدرت را، نور را و ملائكه را آفرید سپس ظلمت را، همه در اخبار دیده می‌شود شاید بتوان گفت به نظر اسلام ابتداء یك مرحله متافیزیك (عقل، روح و ...) سپس قدرت و انرژی و بعد آب و آنگاه دخان آفریده شد.

توده‌های دخان موجود بهم برخورده ایجاد گرما كردند بعدها خیلی سوزان شدند سپس در اثر طوفان‌های ایجاد شده شروع به چرخیدن نموده جز اثر فلكی یا كهكشان‌ها و كانسارها درست شد.[38]

ایشان در جای دیگر می‌نویسد: دانشمندان زیست‌شناس كه در بسیاری از مطالب نظریه‌های مخالف و مغایر هم داشتند، در بسیاری موارد و از جمله درباره نشان دادن مراحل تكاملی آفرینش اتفاق رأی داشتند : به ترتیب زیر:

توده‌ای از گاز كهكشان‌ها ـ منظومه شمسی ـ زمین، به ترتیب بوجود آمدند.

ابتدا زمین گداخته بود ـ سرد شد ـ جز جماد چیزی یافت نمی‌شد ـ آبی پیدا شد ـ ملكولهای اولیه ـ گیاه ـ جنبندگان ـ خزندگان و پستاندران به ترتیب در گردونه تكامل آفرینش قدم به عرصه وجود گذاشتند.

و سپس می‌نویسد: اكثر دانشمندان زیست‌شناس برای تعیین قدمت و زمان حیات هر كدام از این دسته طرحی داشته‌اند. بدین طریق كه از ابتدای خلقت تا پیدایش انسان را یك سال یا یك هفته یا یك شبانه‌روز فرض كرده و برای هر كدام آن مدت مفروض را تقسیم زمانی كرده‌اند.

مثلاً دانشمندی تمام مدت خلقت را یك شبانه روز فرض كرده: پیدایش كهكشان‌ها را حدود ساعت هفت و خورشید را هنگام ظهر و زمین را یك و دوازده ثانیه و پیدایش حیات را شش بعد از ظهر، و چهار دقیقه و دوازده ثانیه به ساعت 12 مانده را برای پیدایش پیش آهنگان انسانی اختصاص داده است.[39]

7ـ دكتر حمید النجدی در مورد آیات سوره فصلت / 9ـ11 می نویسد كه : « قبلاً دانشمندان فكر می‌كردند كه زمین و آسمانها از یك جنس تشكیل شده است اما مباحث جدید علمی روشن كرد كه عناصر تشكیل دهنده زمین و كرات آسمانی متفاوت است. یعنی ستارگان از 99% هیدروژن تشكیل شده است اما زمین از عناصر و فلزات ( حدود صد عنصر) تشكیل شده است . و نتیجه گرفتند كه هر چند كه منشأ زمین و آسمانها یكی است اما اول زمین تشكیل شده و سپس ستارگان بوجود آمده‌اند یعنی ظرف تشكیل زمین با ظرف تشكیل ستارگان و سیارات متفاوت است و سپس متذكر می شود كه اگر قرآن كریم در آیات فوق اول خلقت زمین و سپس خلقت آسمان را مطرح كرده است به همین لحاظ است.»[40]

8ـ صاحب نظران دیگری كه به این بحث پرداخته‌اند عبارتند از:

حنفی احمد « ستة ایام» را به معنای شش نوبت از وقایع و حوادث می‌داند و توضیحات مفصلی در مورد ادوار خلقت جهان و تطبیق آن با آیات بیان می‌كند.[41]

عبدالمنعم السید عشری نیز « ستة ایام » را به معنای شش دوره می‌داند و می‌گوید جنس ایام دراینجا غیر از روزهای معمولی ماست.[42]

ادامه........



نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()
جمع‌بندی و بررسی:

در مورد آنچه كه مفسران و صاحب‌نظران محترم در مورد مراحل خلقت آسمانها و زمین بیان داشتند تذكر چند مطلب لازم است:

1ـ آنچه كه از آیات قرآن برمی‌آید خلقت آسمانها و زمین و آنچه بین آنهاست در شش مرحله ( یوم) صورت گرفته است.

در دو مرحله آفرینش آسمانها ( از دخان تا سبع سموات ) انجام پذیرفته است.

در دو مرحله خلقت زمین صورت گرفته است.

در دو مرحله بعدی آنچه ما بین زمین و آسمان است( كوهها،‌ارزاق، معادن ...)

قرآن در این مورد اشاراتی كلی كرده و وارد جزئیات و تعیین زمان دوره‌ها و نوع خاص تحولات آن نشده است.

2ـ تعیین دوره‌ها و مراحل نسبت به چیزهای تدریجی امكان‌پذیر است.و تعیین مراحل و دوره‌ها امری اعتباری و نسبی است. و لذا گاهی در یك موضوع ثابت( مثل رشد علم بشر یا پیدایش و تطور هنر...) تقسیم‌بندی‌ها و مراحل متفاوتی ذكر می‌شود كه هر كدام از زاویه خاصی به موضوع می‌نگرد.

گاهی همه این مراحل و تقسیم‌بندی‌ها صحیح و لازم است . و زوایای پنهان موضوع را روشن می‌كند.

در مورد مراحل خلقت نیز این مطلب صادق است. یعنی ممكن است دوران‌های خلقت آسمانها و زمین را از منظرها و حیثیت‌های مختلف، تقسیم‌بندی‌های متفاوتی كرد . و ریشه همه اختلافات در نظریه‌های علمی مراحل آفرینش جهان همین مطلب است . گاهی تقسیم‌بندی بر اساس گاز ـ مایع ـ جامد صورت می‌گیرد.

گاهی تقسیم بندی بر اساس كرات آسمانی ـ زمین ـ انسان صورت می‌گیرد.

گاهی تقسیم بندی بر اساس موجودات بی‌‌جان و جاندار صورت می‌گیرد.

پس اشكالی ندارد كه علوم كیهان شناسی و زمین شناسی و زیست‌شناسی مراحل خلقت را به گونه‌ای متفاوت با قرآن یا كتاب مقدس تقسیم كرده باشد. و لازم نیست كه این مراحل همیشه باهم‌انطباق داشته باشد. و تفاوت تقسیم‌بندی‌ها از لحاظ طول دوره‌ها یا نوع دوره‌ها مستلزم تعارض علم و دین نیست. چون هر كدام از این تقسیم‌بندی‌ها از دیدگاه خاصی صورت گرفته و ممكن است در جای خود صحیح و لازم باشد به عبارت دیگر زبان علم و دین در این موارد متفاوت است.

تذكر: این نكته روشن است كه مبنای تقسیم‌بندی مراحل خلقت در قرآن(آسمان ـ زمین ـ مابین‌آنها ) است.

3ـ همانطور كه گذشت واژه « سموات و ارض» در قرآن در معانی مختلفی استعمال می‌شود. و لذا ممكن است كه گفته شود همه آیات مربوط به مراحل خلقت آسمان و زمین ناظر به خلقت آسمان و زمین معهود و مادی كه ما می‌بینیم نیست بلكه در برخی از آیات ( مثل سجده/4-5) احتمال دارد كه مقصود خلقت موجودات ماوراء طبیعی و معنوی از درجات بالا تا پایین باشد همانطور كه برخی از مفسران اشاره كرده بودند.[43]

4ـ از مقایسه برخورد قرآن با مراحل خلقت با مطالب تورات فعلی و فلاسفه یونان و یافته‌های جدید علوم تجربی معلوم می‌گردد كه مطالب قرآن سازگار با یافته‌های علوم است در حالی كه برخی مطالب تورات و فلاسفه ، این سازگاری را ندارد. (همان طور كه بیان شد ) و این مطلب عظمت و حقانیت قرآن كریم را نشان می‌دهد. بلكه اعجاب هر خواننده‌ای را برمی‌انگیزد.

اما این مطالب، اعجاز علمی قرآن را اثبات نمی‌كند. چرا كه مراحل كلی خلقت در شش روز قبل از اسلام(در تورات) نیز مطرح بوده است و به صورت طبیعی مردم جزیرة‌العرب كه با یهودیان زندگی می كردند فی الجمله از آن اطلاع داشتند. ( هر چند كه در قرآن روز هفتم یعنی روز استراحت مطرح نشده است.)

قرآن كریم نیز وارد جزئیات نشده است. پس تذكر این مطالب در قرآن ( به صورت كلی و مجمل) نمی‌تواند اعجاز علمی آن را اثبات كند.

5ـ از آنجا كه مطالب قرآن در مورد خلقت آسمانها و زمین به صورت كلی و مجمل است تطبیق قطعی آن با نظریه علمی خاص در باب مراحل پیدایش جهان صحیح به نظر نمی‌رسد.

بلی اگر مثلاً بگوئیم محتمل است كه مقصود از دخان همان مراحل گاز بودن جهان باشد و ... اشكالی ندارد.

6ـ مراحلی كه استاد مكارم شیرازی فرمودند با آیاتی كه مراحل خلقت را برمی‌شمارد منطبق نیست چرا كه طبق نظر خود ایشان مرحله اول و دوم مربوط به خلقت آسمانها و مرحله سوم و چهارم مربوط به خلقت زمین است و مرحله پنجم و ششم كه در آیه 10 سوره فصلت بیان شده است«‌و جعل فیها رواسی من فوقها و بارك فیها و قدر فیها اقواتها فی اربعة ایام » مربوط به خلقت كوهها، معادن و ارزاق است و در این مراحل سخنی از خلقت انسان و حیوان در میان نیست. در حالی كه ایشان مرحله ششم خلقت را مربوط به پیدایش حیوانات و انسان می‌دانند.[44] و این مطلب با مرحله ششم تورات تناسب بیشتری دارد.

تذكر: در مورد مراحلی كه آقای دكتر بی‌آزار شیرازی بر شمردند باید متذكر شویم اولاً ظاهر كلام ایشان این است كه آفرینش خورشید را یك مرحله مستقل قرار داده است در حالی كه در قرآن كریم خلقت آسمانها (‌دخان ـ سبع سموات) دو مرحله قرار داده شده است و آفرینش خورشید نیز در دل این دو مرحله جای می‌گیرد.

و ثانیا لازم بود كه ایشان ذكر می‌كردند كه این تطبیق‌ها بین مطالب علمی و قرآن به صورت احتمالی است. چرا كه ممكن است مبنای تقسیم‌بندی مراحل در قرآن و علم یكسان نباشد و یا در آینده تقسیم‌بندی‌های علمی تغییر كند.

8ـ در مورد سخنان آقای دكتر پاك‌نژاد باید متذكر شویم كه خلقت مرحله متافیزیك ( روح، عقل، قدرت، نور، ملائكه) كه ایشان از روایات استفاده كرده بود از موضوع بحث ما كه مراحل خلقت آسمانها و زمین مادی است خارج است. و تحت آیات ( ستة ایام) مورد بررسی قرار نمی‌گیرد. مگر آنكه آسمان را در این آیات اعم از آسمان معنوی و مادی فرض كنیم.

تعارض ظاهری آیات سوره فصلت با خلقت جهان در شش دوره:

در آیات دسته اول و دوم كه در صدر بحث ذكر شد ( هفت آیه اعراف / 54 ـ یونس/3ـ هود/7 ـ حدید /4 ـ سجده /4 ـ فرقان /59 ـ ق / 38)‌مراحل خلقت جهان در شش دوره ( یوم) گفته شده است.

اما در آیات سوره فصلت / 9-12 به نظر می‌رسد كه هشت دوره بیان شده است.

« خلق الارض فی یومین ـ و قدر فیها اقواتها فی اربعة ایام ـ فقضاهن سبع سموات فی یومین »

« خلقت زمین در دو مرحله و خلقت كوهها و ارزاق در چهار مرحله و خلقت آسمانها در دو مرحله كه جمعا هشت مرحله (دوران) می‌شود.»

پاسخ: مفسران قرآن در این زمینه چند نظر ابراز كرده‌اند كه هر كدام می‌تواند معانی آیات را باهم سازگار و جمع كند و تعارض ظاهری را برطرف كند.

1ـ راه مشهور و معروف آن است كه بگوییم آنجا كه قرآن می‌فرماید: چهار دوران ( اربعة ایام فصلت/10) منظور تتمه چهار دوره است. بدین ترتیب كه در دو دوره اول از این چهار دوره، زمین آفریده شد و در دو دوره بعد از همان چهار دوره سایر خصوصیات زمین بوجود آمد. و دو دوره هم كه خلقت آسمانها بود مجموعا شش دوره(یوم) می‌شود كه در آیات هفتگانه اول بدان اشاره شده بود. یعنی هفتگانه (ستة‌ایام) قرینه این تفسیر و تقدیر می‌شود.[45]این تفسیر مورد قبول صاحبان تفسیر نمونه نیز هست.[46]

2ـ علامه طباطبائی در المیزان می‌نویسد: مقصود از « اربعة ایام » با توجه به قرائن همان فصول چهارگانه است كه بر اساس میل شمالی و جنوبی زمین بوجود می‌آید . و تقدیر ارزاق در این چهار فصل است پس جمله ( فی اربعه ایام ) فقط قید جمله اخیر( قدر فیها اقواتها) است و حذف و تقدیری در آیه وجود ندارد.[47]

تذكر: بنابراین تفسیر آیه 10 سوره فصلت مربوط به اصل خلقت زمین و آسمانها نیست و از دو‌ آیه قبل و بعد مستقل است.

آقای دكتر صادقی نیز معتقد است كه در تعارض هشت روز با شش روز تقریبا عموم مفسران متحیر مانده‌اند و سخنانی بر خلاف ظاهر آیه دارند و سخن حق این است كه «‌اربعة ایام » در این آیات مربوط به اصل آفرینش زمین نیست بلكه مربوط به تكمیل آن است و روی این اصل دو روز برای خلقت زمین‌ها و دو روز برای تشكیل هفت آسمان و دو روز دیگر در این آیات فصلت ذكر نشده است. مربوط به آفرینش ستارگان در نخستین آسمان و دیگر امور بوده است.[48]

3ـ ممكن است گفته شود كه آیه 10 سوره فصلت « و جعل فیها رواسی من فوقها و بارك فیها و قدر فیها اقواتها فی أربعة‌ایام سواء للسائلین» یك آیه مستقل است كه مربوط به حالات و تغییرات خاص زمین در چهار مرحله است. (نه خلقت اصل زمین كه در دو مرحله بوده است) كه دراین چهار دوره زمین‌شاسی، پیدایش كوهها ،‌معادن و ارزاق موجودات پدید آمد.[49]

دكتر موریس بوكای با یك جمله ( زمین چند عصر و دوره زمین‌شناسی دارد كه انسان در عهد چهارم پدید آمد) اشاره‌ای مختصر به این احتمال كرده است.[50]

هر كدام از سه راه حل ارائه شده را بپذیریم سازگاری و جمع بین آیات سوره فصلت و آیات دیگر در مورد مراحل خلقت برقرار می‌شود. اما لازم است كه اشاره به نقد و بررسی این راه‌حل‌ها بنمائیم.

راه اول: مستلزم تقدیر گرفتن كلمه‌ای محذوف(تتمه ـ كل ذلك) است و تقدیر خلاف ظاهر است. پس راه اول مستلزم قبول چیزی برخلاف ظاهر آیه است.

ادامه...........



نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()

راه دوم: ( نظر علامه طباطبائی) توسط صاحبان تفسیر نمونه از چند جهت مورد اشكال واقع شده است:

الف ـ این تفسیر هماهنگی میان جمله‌های آیات مورد بحث ( فصلت / 9ـ12) را تأمین نمی‌كند. چرا كه در مودر خلقت آسمان و زمین یوم به معنای دوران آغاز پیدایش است ولی یوم در مورد خصوصیات زمین و مواد غذائی به معنی فصول سال می‌باشد.

ب ـ نتیجه این تفسیر آن است كه در آیه فوق از شش روز آفرینش تنها از دو روز آفرینش زمین و‌آفرینش آسمان‌ها بحث شده اما از دو روز باقیمانده كه مربوط به خلقت موجوداتی میان زمین و آسمان ( ما بینهما)‌است سخنی به میان نیامده است.[51]

البته اشكال اول قابل جواب است . چرا كه در مباحث قبل بیان شد كه « یوم» در قرآن كریم در معانی متعددی به كار رفته است و اشكالی ندارد كه در اینجا نیز در دو آیه به دو معنای متفاوت به كار رود.

و اشكال دوم نیز قابل جواب است چرا كه لازم نیست در هر آیه‌ای تمام مراحل خلقت بیان شود و لذا در آیات سوره‌های اعراف/54 ـ یونس /3 ـ هود /7 ـ حدید/4 سخن از خلقت شش دوره‌ای آسمانها و زمین شده است اما هیچ سخنی از خلقت موجودات بین آسمان و زمین ( ما بینهما ) نشده است.

راه‌حل سوم از دو جهت قابل اشكال است: اول آنكه در آیه 10 سوره فصلت سخن از چهار مرحله نمی گوید بلكه سه مرحله « جعل فیها رواسی ـ بارك ـ قدر فیها اقواتها» آفرینش كوهها، معادن و تقدیر ارزاق را بیان می‌كند.

و ثانیا سخنی از خلقت انسان نمی‌گوید تا بگوئیم در عهد چهارم زمین‌شناسی انسان بوجود آمد.

نتیجه: توجه به آیات 27ـ33 سوره نازعات برای مبحث ما راهگشاست در آنجا مراحل خلقت را این گونه برمی‌شمارد:

« ءانتم اشد خلقا ام السماء بناها رفع سمكها فسواها و اغطش لیلها و اخرج ضحاها و الارض بعد ذلك دحاها اخرج منها ماءها و مرعاها و الجبان الرساها».

یعنی دو مرحله مربوط به خلقت آسمانها(بنا كردن و برافراشتن ـ تسویه و تنظیم) و دو مرحله مربوط به زمین ( پیدایش شب و روز كه مربوط به حركت زمین است ـ دحو الارض ). [52]

و دو مرحله مربوط به حوادث زمینی ( منابع آب و گیاهان ـ آفرینش كوهها).

پس با توجه به آیات سوره نازعات و تطبیق آن با آیات سوره فصلت می‌توانیم نتیجه بگیریم كه راه‌حل اول ( یعنی تقدیر گرفتن: فی تتمه اربعة ایام ـ كل ذلك فی اربعة ایام) مناسب‌ترین راه حل است.[53]چرا كه قرآن كریم در آیه 10 سوره فصلت نیز همان مطالب آیه 27 سوره نازعات را می‌فرماید:

« و جعل فیها رواسی من فوقها و بارك فیها و قدر فیها اقواتها» [54]

« اخرج منها ماء‌ها و مرعاها و الجبال ارساها»[55]

ارزاق و اقوات از همان گیاهان است و آب یكی از موارد منابع است و قرآن نیز در این موارد نمونه ذكر می‌كند و در مقام شمارش تمام ارزاق و مابع نیست. و مسأله كوهها نیز در هر دو آیه آمده است.

پس معلوم شد كه مقصود از چهار دوره ( اربعة ایام) در فصلت /10 همان دو مرحله خلقت زمین به اضافه دو مرحله خلقت ملحقات زمین(كوهها ـ ارزاق ـ منابع ...) است.

چرا خدای قادر مطلق جهان را در یك لحظه نیافرید؟

برخی مفسران با طرح این پرسش اینگونه پاسخ داده‌اند:

خداوند قادر مطلق است و می‌توانست جهان را در یك لحظه یا شش دوره طولانی بیافریند. ولی چرا در شش دوره آفرید:

پاسخ این پرسش را در این مطلب می‌توان یافت كه اگر خدا جهان را در یك لحظه می‌آفرید انسان كمتر می‌توانست علم و قدرت و نظم و برنامه‌ریزی حساب شده خلقت را احساس كند.

همین طی مراحل مختلف طولانی می‌تواند نظم فوق العاده و قدرت ناظم را به بشر بشناساند. مثل كودكی كه در طی 9 ماه و با طی مراحل مختلف بوجود می‌آید[56].

 

نویسنده: محمد علی رضائی اصفهانی

پی‌نوشت:

[1] اعراف / 54 و نیز یونس / 3و هود/7 و حدید / 4.

[2] سجده /4 و نیز فرقان/ 59 و ق/38.

[3] فصلت / 9ـ12.

[4] نازعات/27ـ33.

[5] بقره / 196.

[6] ابراهیم /5.

[7] آل عمران/140.

[8] نهج البلاغه، حكمت 390.

[9] ر.ك: تفسیر برهان، زیر آیه 54 سوره اعراف و تفسیر نمونه، ج 6، ص 200 به بعد.

[10] ر.ك: مفردات راغب و نیز التحقیق فی كلمات القرآن الكریم، ماده یوم.

[11] همان،‌ماده سماء و ارض .

[12] برای اطلاعات بیشتر ر. ك: تفسیر نمونه، ج 1، ص 165 به بعد و نیز بحث « هفت آسمان» در همین نوشتار.

[13] برای اطلاعات بیشتر ر. ك: تفسیر المیزان، ج 16، ص 247.

[14] ر.ك: مبحث « هفت آسمان» در همین نوشتار.

[15] محمد غلاب، فلسفه یونان، ج 1، ص 8 و نیز عبدالغنی الخطیب، قرآن وعلم امروز، ص 69ـ 70، ترجمه دكتر اسدالله مبشری.

[16] كتاب مقدس، سفر پیدایش ، باب اول، شماره 1ـ 31 با تلخیص.

[17] همان،‌باب دوم،‌شماره 1ـ 3 با تلخیص.

[18] مستر هاكس، قاموس كتاب مقدس، انتشارات اساطیر، چاپ اول اساطیر، بیروت، 1377 ش.

[19] دكتر موریس بوكای، مقایسه‌ای میان تورات، انجیل، قرآن و علم، ترجمه ذبیح‌الله دبیر، ص 183ـ184 با تلخیص.

[20] المیزان، ج 17، ص 363ـ364. ر.ك: تفسیر برهان، زیر آیه 54 سوره اعراف و تفسیر نمونه، ج 6، ص 200 به بعد.

[21] معارف قرآن، دو جلدی، ص 241ـ243.

[22] ر.ك: آیة الله مكارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج 6، ص 202 و نیز ج 20، ص 222 به بعد و نیز پیام قرآن، ج 2، ص  166ـ167.

[23] فصلت /11،‌ج 20، ص 222-231.

[24] ر.ك: نمونه، ج 20، ص 222ـ231.

[25] مقایسه‌ای میان تورات، انجیل، قرآن و علم ، ص 183 ـ 187.

[26] همان، ص 196 با تلخیص

[27] همان،‌ص 198.

[28] همان، ص 200.

[29] فصلت /12.

[30] فصلت/11.

[31] جمیس جینز، پیدایش و مرگ خورشید و نیز النجوم فی مسالكها.

[32] نوح /16.

[33] مؤمنون/18.

[34] بی‌آزار شیرازی، گذشته و آینده جهان، ص 19ـ31 با تلخیص.

[35] اولین دانشگاه و آخرین پیامبر،ج 1،‌ص 96.

[36] هود/7.

[37] همان، ص 104.

[38] همان،‌ص 114.

[39] همان، ص 148 با تلخیص.

[40] ر.ك: دكتر حمید النجدی، الاعجاز العلمی فی القرآن الكریم، ص 91ـ 94.

[41] ر.ك: حنفی احمد، التفسیر العلمی للایات الكونیة فی القرآن، ص 119 و 128 و 131.

[42] ر.ك: عبدالمنعم السید عشری، تفسیر الایات الكونیة فی القرآن الكریم، ص 27.

[43] ر.ك: المیزان، ج 16، ص 247.

[44] نمونه، ج 6، ص 202 و ج 20، ص 222 و پیام قرآن ، ج 2،‌ص 166ـ167.

[45] بر طبق این تفسیر، آیه 10 سوره فصلت تقدیر دارد یعنی اینگونه بوده است: (و قدر فیها اقواتها فی تئمة اربعة ایام) و یا به تعبیری كه در تفسیر كشاف آمده است ( كل ذلك فی اربعة ایام) .

[46] تفسیر نمونه، ج 20،‌ص 224.

[47] تفسیر المیزان ، ج 17 ، ص 364.

[48] ر.ك: دكتر محمد صادقی ، زمین و‌آسمان و ستارگان از نظر قرآن، ص 94ـ103.

[49] از نظر فسیل شناسان و دیرین‌شناسان  دوره‌های پیدایش جانداران به این صورت است:

دوران اول: انواع مرجان‌ها ، ماهیان زرده‌دار، سوسماران، مار‌ها، لاك پشت‌ها ، و خزندگان زمینی پدید آمده است.

گیاهان این دوره جلبك‌ها ، سرخس‌ها ، پنجه گرگ‌ها و دم اسب‌ها.

دوران دوم: پرندگان پیدا شدند كه قدیمی‌ترین آنها « اركئورنیت» است كه شبیه بچه كبوتر بوده است. گیاهان این دوره گلدار بودند مانند: انجیر، بلوط و گردو...

دوران سوم: پستانداران كه در اواخر دوره دوم پیدا شده بودند زیاد شدند. و تنوع پیدا كردند. مثل : اسب، گاو و شتر و ....

گیاهان در این دوره تنوع و تكثر یافتند.

دوران چهارم: انسان پیدا می‌شود و وضع گیاهان به صورت كنونی در جهان جلوه‌گر می‌‌گردد.

(برای اطلاعات بیشتر ر. ك: بی‌ازار شیرازی، گذشته و‌آینده جهان، ص 37ـ42 كه از زمین‌شناسی و تكامل نقل می‌كند. )

البته دوران‌های زمین‌شناسی را به چهار دوره یخبندان نیز تقسیم كرده‌اند كه عبارتنداز:

اول: گونز 500 هزار سال پیش.

دوم: میندل 275 تا 200 هزار سال پیش .

سوم : رپس 200 تا 75 هزار سال پیش.

چهارم : وورم 75 تا 10 هزار سال پیش. انسان در دوره چهارم بوجود آمد.

( ر.ك: احمد رهبری، انسان پیش از تاریخ، ص 13، دانشكده ادبیات 1354 ش، كه از باستان‌شناسی عصر حجر نقل می‌كند. )

[50] مقایسه‌ای میان تورات، انجیل، قرآن و علم ، ص 200.

[51] برگرفته از تفسیر نمونه ، ج 20، ص 225.

[52] در مورد « دحو الارض» و معانی احتمالی آن ( حركت زمین، گسترش زمین و ....) به مبحث زمین در همین نوشتار مراجعه كنید.

[53] هر چند كه تقدیر گرفتن خلاف ظاهر است اما با توجه به قرائن ( آیات دیگر) ناچاریم این تقدیر را بپذیریم این روش در ادبیات فارسی هم مرسوم است چنانكه می‌گویید: از اینجا تا مكه ده كیلومتر است و تا مدینه پانزده كیلومتر است یعنی راه اینجا تا مكه ( ده كیلومتر) به اضافه تتمه راه بین مكه و مدینه ( پنج كیلومتر) مجموعا پانزده كیلومتر است. در اینجا نیز دو دوره خلقت زمین و دو دوره خلقت ملحقات زمین مجموعا چهار دوره است.

[54] فصلت /10.

[55] نازعات / 27

[56] برای اطلاعات بیشتر، ر.ك: تفسیر نمونه، ج 6، ص 203.



نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()


( کل صفحات : 3 )    1   2   3   


آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی